ر (Lâm) ın kardeşidir. Fakat ebced hesabıyla ر ikiyüz, ل otuzdur. Altı derece yukarı çıktığı için altı derece aşağı düşmüştür. Hem ر telaffuzca tekerrür ettiğinden sakîl olup yalnız altı defa zikredilmiştir.

خ ، ح ، ث ، ض sıkletleri ve bazı cihât-ı münâsebât için birer defa zikredilmiştir. و (ha) dan ve (hemze) den daha hafif ve ى den ve (elif) den daha sakîl olduğu için onyedi defa, sakîl hemzeden dört derece yukarı, hafif eliften dört derece aşağı zikredilmiştir.

İşte şu hurûfun bu zikrinde hàrikulâde bu vaziyet-i muntazama ile ve o münâsebet-i hafiye ile ve o güzel intizam ve o dakîk ve ince nazm ve insicam ile iki kere iki dört eder derecede gösterir ki, beşer fikrinin haddi değil ki, şunu yapabilsin. Tesâdüf ise; muhâldir ki, ona karışsın. İşte şu vaziyet-i hurûftaki intizam-ı acîb ve nizâm-ı garîb, selâset ve fesâhat-i lafziyeye medâr olduğu gibi daha gizli çok hikmetleri bulunabilir. Mâdem hurûfâtında böyle intizam gözetilmiş; elbette kelimelerinde, cümlelerinde, mânâlarında öyle esrârlı bir intizam, öyle envârlı bir insicam gözetilmiş ki; göz görse “Mâşâallâh”, akıl anlasa “Bârekallâh” diyecek.

##### Beşinci Nokta

Beşinci Nokta: Beyânındaki berâattır. Yani, tefevvuk ve metânet ve haşmettir. Nasıl ki; nazmında cezâlet, lafzında fesâhat, mânâsında belâğat, üslûbunda bedâat var; beyânında dahi fâik bir berâat vardır. Evet terğîb ve terhîb, medh ve zemm, isbât ve irşad, ifhàm ve ifhâm gibi bütün aksâm-ı kelâmiyede ve tabakàt-ı hitâbiyede beyânât-ı Kur'âniye en yüksek mertebededir. Meselâ:

Makam-ı terğîb ve teşvikte hadsiz misâllerinden, meselâ: Sûre-i

﴾ هَلْ اَتٰى عَلٰى الْاِنْسَانِ ﴿ de beyânâtı, (Hâşiye) [^3] âb-ı kevser gibi hoş, selsebil çeşmesi gibi selâsetle akar, Cennet meyveleri gibi tatlı, hûri libâsı gibi güzeldir.

[^3]:(Hâşiye) Şu üslûb-u beyân, o sûrenin meâlinin libâsını giymiş.

Makam-ı terhîb ve tehdidde pek çok misâllerinden meselâ:

﴾ هَلْ اَتٰيكَ حَد۪يثُ الْغَاشِيَةِ ﴿ sûresinin başında beyânât-ı Kur'âniye ehl-i dalâletin sımahında kaynayan rasas gibi, dimağında yakan ateş gibi, damağında yanan zakkum gibi, yüzünde saldıran Cehennem gibi, midesinde acı, dikenli darî' gibi te'sir eder. Evet bir Zât’ın tehdidini gösteren