#### Birinci Meziyet-i Cezâlet

Birinci Meziyet-i Cezâlet: Kur'ân-ı Hakîm, i'câzkâr beyânâtıyla Sâni'-i Zülcelâl’in ef'âl ve eserlerini nazara karşı serer, basteder. Sonra o âsâr ve ef'âlinde Esmâ-i İlâhiye’yi istihrâc eder veya haşir ve tevhid gibi bir makàsıd-ı asliye-i Kur'âniye’yi isbât ediyor. Birinci mânânın misâllerinden meselâ:

﴿ هُوَ الَّذ۪ي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْاَرْضِ جَم۪يعًا ثُمَّ اسْتَوٰٓى اِلَى السَّمَٓاءِ فَسَوّٰيهُنَّ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَل۪يمٌ ﴾

İkinci şıkkın misâllerinden meselâ:

﴾ اَلَمْ نَجْعَلِ الْاَرْضَ مِهَادًا ❀ وَالْجِبَالَ اَوْتَادًا ❀ وَخَلَقْنَاكُمْ اَزْوَاجًا ﴿ ilâ âhir... ﴾ اِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كَانَ م۪يقَاتًا  ﴿ e kadar... Birinci âyette âsârı bast edip bir neticenin, bir mühim maksûdun mukaddemâtı gibi, ilim ve kudrete, gâyât ve nizâmâtıyla şehâdet eden en azîm eserleri serdeder. “Alîm” ismini istihrâc eder. İkinci âyette, Birinci Şu'le’nin Birinci Şuâ’ının Üçüncü Noktası’nda bir derece izâh olunduğu gibi, Cenâb-ı Hakk’ın büyük ef'âlini, azîm âsârını zikrederek neticesinde yevm-i fasl olan Haşr’i, netice olarak zikrediyor.

#### İkinci Nükte-i Belâğat

İkinci Nükte-i Belâğat: Kur'ân, beşerin nazarına San'at-ı İlâhiye’nin mensûcâtını açar, gösterir. Sonra fezlekede, o mensûcâtı Esmâ içinde tayyeder veyâhut akla havâle eder.

Birincinin misâllerinden meselâ:

﴿ قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَٓاءِ وَالْاَرْضِ اَمَّنْ يَمْلِكُ السَّمْعَ وَالْاَبْصَارَ وَمَنْ يُخْرِجُ الْحَىَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَىِّ وَمَنْ يُدَّبِّرُ الْاَمْرَ فَسَيَقُولُونَ اللّٰهُ فَقُلْ اَفَلَا تَتَّقُونَ ❀ فَذٰلِكُمُ اللّٰهُ رَبُّـكُمُ الْحَقُّ ﴾

İşte, başta der: “ Semâ ve zemini, rızkınıza iki hazine gibi müheyyâ edip oradan yağmuru, buradan hubûbatı çıkaran kimdir? Allah’tan başka koca semâ ve zemini iki mutî' hazinedar hükmüne kimse getirebilir mi? Öyle ise; şükür ona münhasırdır.”