nescediyor. İşte “İşârâtü'l-İ'câz” baştan aşağıya kadar bu cezâlet-i nazmiyeyi şerhetmiştir.

##### İkinci Nokta

İkinci Nokta: Mânâsındaki belâğat-ı hàrikadır. Onüçüncü Söz’de beyân olunan şu misâle bak: Meselâ:

﴾ سَبَّحَ لِلّٰهِ مَا فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ ﴿ âyetindeki belâğat-ı maneviyeyi zevketmek istersen, kendini Nur-u Kur'ân’dan evvel asr-ı câhiliyette, sahrâ-yı bedeviyette farzet ki, herşey zulmet-i cehil ve gaflet altında perde-i cümûd-u tabiata sarılmış olduğu bir ânda Kur'ân’ın lisân-ı semâvîsinden ﴾ سَبَّحَ لِلّٰهِ مَا فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ ﴿ veyâhut;

﴾ تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّبْعُ وَالْاَرْضُ وَمَنْ ف۪يهِنَّ ﴿ gibi âyetleri işit, bak! Nasıl ki, o ölmüş veya yatmış olan mevcûdât-ı âlem: ﴾ سَبَّحَ , تُسَبِّحُ ﴿ sadâsıyla işitenlerin zihninde nasıl diriliyorlar, hüşyâr oluyorlar, kıyâm edip zikrediyorlar. Ve o karanlık gökyüzünde birer câmid ateşpâre olan yıldızlar ve yerde perîşan mahlûkat, ﴾ تُسَبِّحُ ﴿ sayhasıyla ve nuruyla işitenin nazarında gökyüzü bir ağız, bütün yıldızlar birer kelime-i hikmet-nümâ ve birer nur-u hakikat-edâ ve küre-i arz bir baş ve berr ve bahr, birer lisân ve bütün hayvanlar ve nebâtlar birer kelime-i tesbih-feşân sûretinde arz-ı dîdâr eder.

Meselâ: Onbeşinci Söz’de isbât edilen şu misâle bak:

﴿ يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْاِنْسِ اِنِ اسْتَطَعْتُمْ اَنْ تَنْفُذُوا مِنْ اَقْطَارِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ اِلَّا بِسُلْطَانٍ ❀ فَبِاَىِّ آلَٓاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ ❀ يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَنُحَاسٌ فَلَا تَنْتَصِرَانِ ❀ فَبِاَىِّ آلَٓاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ ﴾

﴿ وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَٓاءَ الدُّنْيَا بِمَصَاب۪يحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاط۪ينِ ﴾

âyetlerini dinle; bak ki, ne diyor? Diyor ki: “Ey acz ve hakareti içinde mağrûr ve mütemerrid ve za'f ve fakrı içinde serkeş ve muannid olan ins ve cin! Emirlerime itâat etmezseniz haydi elinizden gelirse hudud-u mülkümden çıkınız! Nasıl cesâret edersiniz ki, öyle bir Sultan’ın emirlerine karşı