Güzel gör, hem güzel bak; tâ güzel düşünmeli. Güzel bil, hem güzel düşün; tâ lezîz hayatı bulmalı...

Hayat içinde hayattır, hüsn-ü zanda emeli. Sû-i zanla ye'stir, saâdet muharribi, hem de hayatın kàtili. ∗∗∗

48. Bir Meclis-i Misâlî’de

Bir Meclis-i Misâlî’de

Şerîat’la Medeniyet-i Hâzıra, Dehâ-i Fennî ile Hüdâ-yı Şer'î Muvâzeneleri

(Birinci Harb’in) Mütâreke başında, bir Cuma gecesinde bir rüya-yı sâdıkada, misâlî âleminde, bir meclis-i azîmde benden suâl ettiler:

“Mağlûbiyet sonunda İslâm’ın âleminde ne hâl peydâ olacak.” Asr-ı hazır meb'ûsu sıfatıyla söyledim, onlar da dinlediler.

Eski zamandan beri istiklâl-i İslâm’ın bekàsı, hem Kelimetullâh’ın i'lâsı için, farz-ı kifâye-i cihadı; o lâzime-i diyânet,

Derûhde ile, kendini yekvücûd-u vahdânî, İslâm’ın âlemine fedâya vazifedâr, hilâfete bayraktar görmüş olan bu devlet,

Şu millet-i İslâm’ın felâket-i mâzisi, getirecek de elbet İslâm’ın âlemine saâdet ve hürriyet. Olur geçen musîbet

İstikbâlde telâfi. Üçü veren, üçyüzü kazandıran, etmiyor elbette hiç hasâret. Hâlini istikbâle tebdil eder, zîhimmet...

Zîra ki şu musîbet, hayatımız mâyesi olan şefkat, uhuvvet, tesânüd-ü İslâmî hàrikulâde etti, inkişaf-ı uhuvvet;

Tesrî-i ihtizâzı, tahrib-i medeniyet. Deniyet-i hâzıra sûreti değişecek, sistemi bozulacak; zuhûr edecek o vakit

İslâmî medeniyet. Müslümanlar bil'ihtiyar elbet evvel girecek. Muvâzene istersen: Şer'in medeniyeti, şimdiki medeniyet

Esâslara dikkat et, âsârlara nazar et. Şimdiki medeniyet esâsâtı menfîdir. Menfî olan beş esâs ona temel, hem kıymet.

Onlarla çarh kurulur. İşte nokta-i istinâd, hakka bedel kuvvettir. Kuvvet ise, şe'nidir tecâvüz ve teâruz; bundan çıkar hıyânet.

Hedef-i kasdı, fazilet bedeline hasîs bir menfaattir. Menfaatin şe'nidir tezâhum ve tehâsum; bundan çıkar cinayet.

Hayattaki kanunu, teâvün bedeline bir düstur-u cidâldir. Cidâlin şe'ni budur: Tenâzu' ve tedâfü', bundan çıkar sefâlet.

Akvâmların beyninde râbıta-i esâsı: Âharın zararına müntebih unsuriyet. Başkaları yutmakla beslenir, alır kuvvet.