kelime gelmezden evvel şu kelimeyi söylemiştir. “Acaba bana da mı vahiy gelmiş?” zannında bulunmuş. Hâlbuki evvelki kelâmın kemâl-i nizâm ve şeffâfiyetidir ve insicamıdır ki, o kelâm gelmeden kendini göstermiştir.

Hem meselâ:

﴿ اِنَّ رَبَّـكُمُ اللّٰهُ الَّذ۪ي خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ ف۪ي سِتَّةِ اَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوٰى عَلٰى الْعَرْشِ يُغْشِي الَّيْلَ النَّـهَارَ يَطْلُبُهُ حَث۪يثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِاَمْرِه۪ اَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْاَمْرُ تَبَارَكَ اللّٰهُ رَبُّ الْعَالَم۪ينَ ﴾

İşte Kur'ân şu âyette: Azamet-i Kudret-i İlâhiye ve Saltanat-ı Rubûbiyet'i öyle bir tarzda gösteriyor ki; Güneş, Ay, yıldızlar emirber neferleri gibi emrine müheyyâ; gece ve gündüzü, beyaz ve siyah iki hat gibi veya iki şerit gibi birbiri arkasında döndürüp, Âyât-ı Rubûbiyet'ini kâinât sahifelerinde yazan ve Arş-ı Rubûbiyet'inde duran bir Kadîr-i Zülcelâl'i gösterdiğinden, her rûh işitse بَارَكَ اللّٰهُ ، مَاشَاءَ اللّٰهُ ، فَتَبَارَكَ اللّٰهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ demeye hâhişger olur. Demek ﴾ تَبَارَكَ اللّٰهُ رَبُّ الْعَالَم۪ينَ ﴿ sâbıkın hülâsası, çekirdeği, meyvesi ve âb-ı hayatı hükmüne geçer.

#### Beşinci Meziyet-i Cezâlet

Beşinci Meziyet-i Cezâlet: Kur'ân, bazen tağayyüre ma'rûz ve muhtelif keyfiyâta medâr maddî cüz'iyâtı zikreder. Onları hakàik-ı sâbite sûretine çevirmek için sâbit, nurânî, küllî esmâ ile icmâl eder, bağlar. Veyâhut tefekküre ve ibrete teşvik eder bir fezleke ile hâtime verir.

Birinci mânânın misâllerinden meselâ:

﴿ وَعَلَّمَ آدَمَ الْاَسْمَٓاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلٰى الْمَلٰٓئِكَةِ فَقَالَ اَنْبِؤُ۫ن۪ي بِاَسْمَٓاءِ هٰٓؤُ۬لَٓاءِ اِنْ كُنْتُمْ صَادِق۪ينَ ❀ قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ ﴾

İşte şu âyet evvelâ “Hazret-i Âdem’in, hilâfet mes'elesinde melâikelere rüchâniyetine medâr ilmi olduğu” olan bir hâdise-i cüz'iyeyi zikreder. Sonra o hâdisede melâikelerin Hazret-i Âdem’e karşı ilim noktasında