Elcevab: Hazret-i Yakub Aleyhisselâm’ın verdiği cevab ile cevab veririz. (Hâşiye) [^1] Yani: Hazret-i Yakub’dan sorulmuş ki: “Ne için Mısır’dan gelen gömleğinin kokusunu işittin de, yakınında bulunan Kenan kuyusundaki Yûsuf’u görmedin?” Cevaben demiş ki: “Bizim hâlimiz şimşekler gibidir; bazen görünür, bazen saklanır. Bazı vakit olur ki, en yüksek mevkide oturup her tarafı görüyoruz gibi oluruz. Bazı vakitte de ayağımızın üstünü göremiyoruz.”

[^1]:زِمِصْرَشْ بُوىِ پِــيرَاهَنْ شِنِيدِى چِرَا دَرْ چَاهِ كَنْعَانَشْ نَدِيدِى بَگُفْت اَحْوَالِ مَا بَرْقِ جِهَانَسْت دَمِى پَيْدَاوُ دِيگَرْ دَمْ نِهَانَسْت گَهِى بَرْ طَارُمِ اَعْلَى نِشِينَـمْ گَهِى بَرْ پُشْتِ پَاىِ خُودْ نَبِينَـمْ

Elhâsıl: İnsan her ne kadar fâil-i muhtar ise de, fakat ﴾ وَمَا تَشَاؤُنَ اِلَّا اَنْ يَشَاءَ اللّٰهُ ﴿ sırrınca, meşîet-i İlâhiye asıldır, Kader hâkimdir. Meşîet-i İlâhiye, meşîet-i insaniyeyi geri verir. اِذَا جَاءَ الْقَدَرُ عُمِىَ الْبَصَرُ hükmünü icra eder. Kader söylese; iktidar-ı beşer konuşmaz, ihtiyar-ı cüz'î susar.

İkinci Sual

İkinci Suâlinizin Meâli: Hazret-i Ali (R.A.) zamanında başlayan muhârebelerin mâhiyeti nedir? Muhâriblere ve o harbde ölen ve öldürenlere ne nâm verebiliriz?

Elcevab: Cemel Vak'ası denilen Hazret-i Ali ile Hazret-i Talha ve Hazret-i Zübeyr ve Âişe-i Sıddıka (Radıyallahu Teâlâ anhüm ecmaîn) arasında olan muhârebe; “adâlet-i mahzâ” ile, “adâlet-i izafiye” nin mücâdelesidir. Şöyle ki:

Hazret-i Ali, “adâlet-i mahzâ” yı esâs edip, şeyheyn zamanındaki gibi o esâs üzerine gitmek için ictihâd etmiş. Muârızları ise; şeyheyn zamanındaki