İkinci Makam

İkinci Makam

(İsm-i A'zam noktasında, Tevhid’in isbâtına muhtasar bir işârettir.)

Birinci Kelime

BİRİNCİ KELİME:

لَااِلٰهَاِلَّااللّٰهُ da, bir Tevhid-i Ulûhiyet ve Ma'bûdiyet vardır. Şu mertebenin gayet kuvvetli bir bürhânına şöyle işâret ederiz ki:

Şu kâinât yüzünde, hususan zeminin sahifesinde, gayet muntazam bir fa'âliyet görünüyor. Ve gayet hikmetli bir hallâkıyet müşâhede ediyoruz. Ve gayet intizamlı bir fettâhiyet, yani herşeye lâyık bir şekil açmak ve sûret vermek aynelyakìn görüyoruz. Hem gayet şefkatli, keremli, rahmetli bir vehhâbiyet ve ihsânat görüyoruz. Öyle ise, bizzarûre şu hâl ve şu keyfiyet; Fa'âl, Hallâk, Fettâh, Vehhâb bir Zât-ı Zülcelâl’in vücûb-u vücûdunu ve vahdetini isbât eder, belki ihsâs eder.

Evet, mevcûdâtın mütemâdiyen zevâlleri, tazelenmeleri gösteriyor ki, o mevcûdât; bir Sâni'-i Kadîr’in kudsî esmâsının cilveleri.. ve envâr-ı esmâiyesinin gölgeleri.. ve ef'âlinin eserleri.. ve kalem-i Kader ve Kudretin nakışları ve sahifeleri.. ve cemâl-i kemâlinin âyineleridir. Şu hakikat-i uzmâya ve şu tevhidin mertebe-i ulyasına, şu kâinâtın sâhibi, bütün gönderdiği mukaddes kitaplar ve suhuflarıyla, o tevhidi gösterdiği gibi; bütün ehl-i hakikat ve kâmilîn-i nev'-i beşer tahkîkatlarıyla ve keşfiyâtlarıyla, aynı mertebe-i tevhidi gösteriyorlar. Ve kâinât dahi, acz ve fakrıyla beraber, mazhar olduğu dâimî mu'cizât-ı san'atın ve havârık-ı iktidar, hazâin-i servetin şehâdetiyle, aynı mertebe-i tevhide işâret eder. Demek Şâhid-i Ezelî, bütün kütüb ve suhufuyla ve ehl-i şühûd, bütün tahkîkat ve küşûfuyla; ve âlem-i şehâdet, bütün muntazam ahvâl ve hakîmâne şuûnâtıyla o mertebe-i tevhidde bil'icmâ ittifak ediyorlar.

İşte; O Vâhid-i Ehad’i kabûl etmeyen, ya nihâyetsiz ilâhları kabûl edecek veyâhut ahmak sofestâi gibi; hem kendini, hem kâinâtın vücûdunu inkâr edecek.

İkinci Kelime

İKİNCİ KELİME:

وَحْدَهُ İşte şu kelime sarîh bir mertebe-i tevhidi gösterir. Şu mertebeyi dahi, a'zamî bir sûrette isbât eden gayet kuvvetli bir bürhânına şöyle işâret ederiz ki: