► (245) ◄ Biraderlerine yazdıkları mektûbdan

(Biraderlerine yazdıkları mektûbdan)

Eğer ahvâl-i rûhiyemi anlamak istersen, gelecek şu iki fıkra tercümândır. Bir şâirin dediği gibi derim:

Ney gibi her dem ki, geçmiş ömrümü yâd eylerim,

Tâ nefes var ise, kuru cismimde feryâd eylerim.

Bir ticâret kılmadım, nakd-i ömür oldu hebâ,

Yola geldim, lâkin göçmüş cümle kervan, bîhaber.

Ağlayıp nâlân edip, düştüm yola tenhâ garîb,

Dîde giryân, sîne biryân, akıl hayran, bîhaber.

“Evet geçmiş ömrü isrâf ettik, zâyi' ettik. Çok mübârek zâtlar, ahbablar kaybettik, yalnız kaldım. O mübâreklerle beraber âhirete çalışmadım.” ∗∗∗

► (246) ◄ Yirmi Sekizinci Mektûbun Sekizinci Mes'elesinin İkinci Nüktesi

YİRMİSEKİZİNCİ MEKTÛBUN

SEKİZİNCİ MES'ELESİNİN İKİNCİ NÜKTESİ

Eğer denilse: Şu tevâfukât-ı gaybiye eğer bir meziyet-i belâğat olsa idi, Kur'ân-ı Mu'cizü'l-Beyân belâğatların envâ'ından en ileride olduğu gibi, bu nev'ide de en ileri olmak lâzım gelirdi. Eğer bir meziyet-i belâğat değil, neden büyük bir ikram-ı İlâhî sayıyorsunuz? Hem hangi kitab olursa olsun, bu nev'i tesâdüfat içinde çok bulunabilir.

Elcevab: Kur'ân-ı Hakîm ﴾ اِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَاِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ ﴿ sırrıyla, her zamanda bir milyondan fazla hâfızların kalbinde ma'nen yazdırmak lâzım geldiği için, hıfzı çok işkâl edecek ve hâfızları çok azaltacak olan şu nev'i tevâfukât-ı müteşâbihe, Kur'ân-ı Hakîm’de çok ileri gitmemiştir. Ehl-i hıfza, rahmet içinde mutâbık-ı muktezâ-i hâl bir manevî belâğatı, bu meziyet-i belâğatın terkiyle yapmıştır. Çok defa kısa kesmekle, çok uzun mânâları ifâde etmesi gibi.

Hem şu tevâfukât-ı belâğat olmasa da, mâdem içinde eser-i kasd ve şuûr görünür; kasd ve şuûr ise, bilmüşâhede ve bil'itiraf, müellif ve müstensihlerin değil, elbette bir dest-i gaybînin tanzimiyledir ve o dest-i gaybînin bu tarz müdâhalesi ise, alâmet-i kabûldür ve rızâya emâredir ve bu emâre de remz eder ki, yazılan hakikatler kusursuzdur, hak bir sûrette gösterilmiştir.