İkinci Nokta

İkinci Nokta: Kur'ân bütün beşerin tabakàtına hitâb ve devâ olduğu için, zekî-gabî, takî-şakì, zâhid-gayr-ı zâhid, bütün insan tabakaları şu hitâb-ı İlâhiyeye mazhar ve bu eczâhâne-i Rahmâniyeden ilâç almaya hakları vardır. Hâlbuki, Kur'ânı tamamen ve dâima okumak herkese müyesser değildir. Bunun için, lüzumlu olan maksadlar, hüccetler bilhassa uzun sûrelerde tekrar edilmiştir ki herbir sûre hemen hemen bir küçük Kur'ân hükmünde olsun ki herkes sühûletle istediği vakit istediği sûreyi okumakla tam Kur'ân’ın sevâbını kazanabilsin. Evet ﴾ وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ ﴿ olan âyet-i kerîme bu hakikati isbât ediyor.

Üçüncü Nokta

Üçüncü Nokta: Cismânî ihtiyaçlar, vakitlerin ihtilâflarıyla tebeddül eder. Noksan ve fazlalaşır. Meselâ: Havaya olan ihtiyaç, her ânda var. Suya olan ihtiyaç, midenin harâreti zamanlarında olur. Gıdâya olan hâcet, her günde olur. Ziyâya olan ihtiyaç, ale'l-ekser haftada bir defa lâzımdır. Ve hâkezâ...

Kezâlik manevî ihtiyaçlar da vakitleri muhtelif ve mütefâvittir. Her ânda “Allah” kelimesine ihtiyaç vardır. Her vakit “Besmele”ye, her saatte “Lâ ilâhe illallâh”a ihtiyaç vardır. Ve hâkezâ...

Binâenaleyh, âyetlerin, kelimelerin tekrarı, ihtiyaçların tekrarından ileri geliyor. Ve kezâ, o gibi hükümlere olan ihtiyacın şiddetine işârettir.

Dördüncü Nokta

Dördüncü Nokta: Bilirsiniz ki; Kur'ân bu metîn din-i azîmin esâsâtını ve İslâmiyetin erkânını te'sis ettiği gibi, ictimâât-ı beşeriyeyi tebdil eden bir kitaptır. Ma'lûmdur ki: Müessis olan zât, vaz'ettiği esâsları güzelce yerleştirmek için tekrarlara çok ihtiyacı olur. Evet, tekrar edilen şey sâbit kalır, takarrür eder, unutulmaz.

Ve kezâ, Kur'ân beşerin muhtelif tabakalarından kàlî veya hâlî yapılan suâllere lâzım olan cevabları veren umumî bir mürşid-i mucîbdir. Ma'lûm ya, suâl tekerrür ederse, cevab da tekerrür eder.

Beşinci Nokta

Beşinci Nokta: Bilirsiniz ki: Kur'ân pek büyük mes'elelerden bahseder. Ve kalbleri îmân ve tasdike dâvet eder. Ve çok ince hakikatlerden bahis açar. Akılları, mârifete dikkate tahrîk eder. Binâenaleyh o mesâilin, o ince hakàikın, kalblerde, efkârda tesbit ve takrîri için suver-i muhtelifede türlü türlü üslûblarla tekrara ihtiyaç vardır.

Altıncı Nokta

Altıncı Nokta: Bilirsiniz ki, her âyet için bir zâhir var, bir bâtın var; bir had var, bir muttala' var. Ve herbir kıssa için çok vecihler, hükümler, fâideler, maksadlar vardır. Binâenaleyh, muayyen bir âyet her yerde öbür münâsib bir vecih için, bir fâide için zikredilebilir. Bu itibarla, zâhiren tekrar görünse bile, hakikatte tekrar değildir.