İ'lem 32

İ'lem Eyyühe'l-Azîz! Bir katre su, bir deniz suyu ile müttehiddir. Çünkü, ikisi de sudur. Nehir suyu ile de müttehiddir. Çünkü, ikisinin de menşe'leri semâdır. Ve kezâ, bir küçük balık, balina balığı ile müttehiddir. Çünkü, ünvânları birdir. Kezâlik, esmâ-i İlâhiyeden bir hüceyreye veya bir mikroba tecellî eden bir isim, kâinâtı ihâta eden isim ile müttehiddir. Çünkü, müsemmâları birdir. Meselâ: Bütün kâinâta taalluk ve tecellî eden “Alîm” ismiyle bir zerreye taalluk eden “Hàlık” ismi, müsemmâda müttehiddirler. Hurma ağacına taalluk eden “Musavvir” ismiyle de, semeresine taalluk ve tecellî eden “Münşî” ismi, müsemmâ da müttehiddirler. Zâten, en büyük şeye tecellî eden isim ile en küçük bir şeye de tecellî etmemesi muhâldir.

İ'lem 33

İ'lem Eyyühe'l-Azîz! Mümkün ünvânı altındaki eşyanın vücûdunda tağayyür var. Yani keyfiyetleri, hâlleri değişir. Binâenaleyh, mümkün olan bir şeyin dâima bir hâlde tevakkuf ve sükût etmekle atâlette kalması, o şeyin ahvâl ve keyfiyetleri için bir nev'i ademdir. Çünkü, o şeyin istikbâl hâlleri ademde kalır. Yol bulup vücûda gelemez. Adem ise, büyük bir elem ve bir şerr-i mahzdır. Binâenaleyh, fa'âliyette lezzet olduğu gibi, ahvâl ve şuûnâtta da bir tebeddül olup, bu tahavvül ve tebeddülden neş'et eden teessürât, teellümât, bir cihetten çirkin ise de birkaç cihetten de güzeldir.

Evet bir şeyin şekillerinde vukû'a gelen devir ve teslîm sırasında, gidenler müteessir, gelenler de memnun olurlar. Ve bu sâyede hayat tasaffî eder, temizlenir. Vücûd da teceddüd eder. ∗∗∗