o semerelerden bir hisse kendisine aittir. Bâkî kalan kısm-ı a'zamı Hàlıka râci'dir. Zîhayata ait, uzun bir zaman sonra husûle gelir. Hàlıka râci' kısım ise, bir ânda husûle gelir. Meselâ: O zîhayat, esmâ-i hüsnânın tecelliyâtına mazhariyetle Hàlık’ı, evsâf-ı kemâliye ile tavsif ve lisân-ı hâliyle hamdetmiş oluyor.

İ'lem 14

İ'lem Eyyühe'l-Azîz! İnsanın bir ferdi, ihâta-i fikriyesiyle, aklıyla, kalbinin vüs'atiyle bir nev'i külliyet kesbeder. Ve kezâ, insanın bir ferdi, hilâfet hususunda âlemin eczâsıyla şuûrca alâkadar olduğundan, nebâtî olsun hayvanî olsun pek çok nev'ilerde tasarruf sâhibi bulunduğundan, nev'i gibidir. Ve bu itibarla insanın bir ferdi nev'iler sırasına geçer. Binâenaleyh gerek hayvanatın, gerek semerâtın nev'ilerinde vukû'a gelen mükerrer kıyâmetler, hevâm ve haşerâtta vücûda gelen senevî haşir ve neşirler, insanın da herbir ferdinde cârîdir.

Hülâsa: Kur'ânın Âyetleriyle ebnâ-yı beşer için büyük kıyâmetin geleceğine kat'î delâletler olduğu gibi, kitab-ı âlemin âyât-ı tekvîniyesiyle de kıyâmet-i kübrâya pek kat'î delâletler ve işâretler vardır.

İ'lem 15

İ'lem Eyyühe'l-Azîz! Kur'ân-ı Kerîm okunurken, istimâ'ında bulunduğun zaman muhtelif şekillerde dinleyebilirsin.

1– Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm, nübüvvet kürsüsüne çıkıp nev'-i beşere hitâben Kur'ânın âyetlerini tebliğ ederken, kırâatini kalben ve hayâlen dinlemek için kulağını o zamana gönder. O fem-i mübârekinden çıkar gibi dinlemiş olursun.

2– Veya Cebrâil (A.S.), Hazret-i Muhammed’e (A.S.M.) tebliğ ederken her iki Hazretin arasında yapılan tebliğ tebellüğ vaziyetini dinler gibi ol.

3– Veya Kàb-ı Kavseyn makamında, yetmiş bin perde arkasında Mütekellim-i Ezelînin Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm’a olan tekellümünü dinler gibi hayâlî bir vaziyete gir.

İ'lem 16

İ'lem Eyyühe'l-Azîz! Senin şuûr ve ilminin sana taalluku, ahvâl ve levâzımat-ı ihtiyacâtın nisbetindedir. Çünkü, sebeb ile müsebbeb, kuvvet ile amel arasında münâsebet lâzımdır. Fazla, noksan olmamalıdır. Senin sana olan şuûr ve ilminin nisbeti, Hàlık’ın sana olan nazar ve ilmine nisbetle bir kıl gibidir. Binâenaleyh, pek cüz'î olan ilim ve şuûrunla, Şems-i Ezelînin ilim ve nazarına mukàbele etmekle, gündüz ortasında, güneşin altında, güneşin ziyâsıyla mübârezeye çıkan ateş böceği gibi olma!

İ'lem 17

İ'lem Eyyühe'l-Azîz! Cenâb-ı Hakk’ın ef'âli birbirine münâsib, âsârı birbirine müşâbih, esmâsı birbirine âyine ve ma'kes, sıfâtı birbirine mütedâhil, şuûnâtı memzûc ise de, herbirisi için hususî bir tavır, bir hâl