İ'lem 14

İ'lem Eyyühe'l-Azîz! İnsanı fıtraten bütün hayvanlara tefevvuk ettiren câmiiyetinin meziyetlerinden biri, zevi'l-hayatın Vâhibü'l-hayata olan tahiye ve tesbihlerini fehmetmektir. Yani, insan kendi kelâmını fehmettiği gibi, îmân kulağıyla zevi'l-hayatın da, belki cemâdâtın da bütün tesbihlerini fehmeder. Demek, herşey sağır adam gibi, yalnız kendi kelâmını anlar. İnsan ise, bütün mevcûdâtın lisânlarıyla tekellüm ettikleri Esmâ-i Hüsnânın delillerini fehmeder. Binâenaleyh, herşeyin kıymeti kendisine göre cüz'îdir. İnsanın kıymeti ise küllîdir. Demek bir insan, bir ferd iken bir nev'i gibi olur.

وَاللهُ اَعْلَمُ بِالصَّوَابِ

İ'lem 15

İ'lem Eyyühe'l-Azîz! Zâhir ile bâtın arasında müşâbehet varsa da, hakikate bakılırsa aralarında büyük uzaklık vardır.

Meselâ: Âmiyâne olan tevhid-i zâhirî, hiçbir şeyi Allah’ın gayrısına isnâd etmemekten ibarettir. Böyle bir nefiy sehl ve basittir. Ehl-i hakikatin hakîki tevhidleri ise, herşeyi Cenâb-ı Hakk’a isnâd etmekle beraber, herşeyin üstünde bulunan mührünü, sikkesini görüp okumaktan ibarettir. Bu huzuru isbât, gafleti nefyeder.

İ'lem 16

İ'lem Eyyühe'l-Azîz! Hayat-ı dünyeviyeye kasden ve bizzat teveccüh edip bağlanan kâfirin, imhâl-i ikàbında ve bil'akis terakkiyât-ı maddiyede muvaffakıyetindeki hikmet nedir?

Evet, o kâfir, kendi terkîbiyle, sıfâtıyla Cenâb-ı Hak’ça nev'-i beşere takdir edilen ni'metlerin tezâhürüne –şuûru olmaksızın– hizmet ediyor. Ve güzel masnûât-ı İlâhiyenin mehâsinini bilâ-şuûr tanzim ediyor. Ve kuvveden fiile çıkartmakla garâbet-i San'at-ı İlâhiyeye nazarları celbediyor. Ne fâide ki farkında değildir. Demek, o kâfir, saat gibi kendi yaptığı amelden haberi yok. Amma, vakitleri bildirmek gibi nev'-i beşere pek büyük bir hizmeti vardır. Bu sırra binâen dünyada mükâfâtını görür.

İ'lem 17

İ'lem Eyyühe'l-Azîz! Tevfik-i İlâhî refîki olan adam, tarîkat berzahına girmeden zâhirden hakikate geçebilir. Evet Kur'ân’dan, hakikat-i tarîkatı –tarîkatsız– feyiz sûretiyle gördüm ve bir parça aldım. Ve kezâ, maksûd-u bizzat olan ilimlere ulûm-u âliyeyi okumaksızın îsâl edici bir yol buldum.

Serîü's-seyr olan bu zamanın evlâdına, kısa ve selâmet bir tarîki ihsân etmek rahmet-i Hâkimenin şânındandır.

İ'lem 18

İ'lem Eyyühe'l-Azîz! İnsanı gaflete düşürtmekle Allah’a ubûdiyetine mâni olan, cüz'î nazarını cüz'î şeylere hasretmektir. Evet, cüz'iyât içerisine