| | |

|:-:|:-:|

|İkinci Nokta: İki Mes'eledir.
BİRİNCİ MES'ELE: Nihâyet kemâlde bir cemâl ve nihâyet cemâlde bir kemâl, kendini görmek ve göstermek istemesine ve tanıttırıp sevdirmesine mukâbil, îmân ile Onu tanımayı ve ubûdiyetle kendini Ona sevdirmeyi ders veriyor.
İKİNCİ MES'ELE: Bütün kuvvetiyle şirki reddedip kabûl etmeyen bu hikmetli intizam-ı mükemmel, hem vahdeti, hem istiklâl ve infiradı iktiza ettiğini izâh etmekle beraber, koca kâinâtı umum ahvâl ve keyfiyâtıyla mîzan-ı adl ve nizâm-ı hikmetinde tutan bir Kadîr-i Mutlaka şirk ve küfür ile acz isnâd etmek ne kadar büyük bir hatâ ve Tevhid ile îmân etmek, ne kadar doğru, hak ve hakikatli bir mukàbele olduğunu bildiriyor. Üçüncü Nokta: Sâni'-i Kadîr, ism-i Hakem ve Hakîmi ile, kâinâtta en ziyâde hikmetlere medâr ve mazhar kıldığı insanı bir merkez, bir medâr hükmünde yaratmış. Ve insan dâiresi içinde de, rızkı bir merkez hükmüne getirmiş. İnsanda şuûr ve rızıkta zevk vâsıtasıyla ism-i Hakemin parlak bir sûrette cilvesinin göründüğünü; ve yüzer fenlerden herbir fennin bir cihette ism-i Hakemin cilvesini ta'rif ettiğini (meselâ fenn-i tıb, fenn-i kimya, fenn-i zirâat, fenn-i ticâret ve hâkezâ...); bu fenlerin herbirisinin kat'î şehâdetleriyle, ihtiyar ve irâde, kasd ve meşîeti gösteren bu hadsiz intizamât ve hikmetleri o Sâni'-i Hakîm umum kâinâta verdiği gibi, en küçük bir zîhayatta ve en küçük bir çekirdekte dahi dercetmesiyle, Zât-ı Akdesinin fâil-i muhtar olduğunu; ve herşey Onun emriyle vücûd bulduğunu; ve Onu bilmemek ve tanımamak ne kadar acîb bir cehâlet ve divânelik olduğunu izâh ediyor.
Dördüncü Nokta: Sâni'-i Hakîm, herbir mevcûduna taktığı yüzler hikmeti, o mevcûdların nihâyet hassâsiyetiyle tavzif ettiği yüzler vazifelerinden pek çok fayda ve gayeleri nihâyet dikkat ile takib ettiği hâlde, Onun cemâl-i rahmet ve kemâl-i adâletine ve nihâyet derecede hikmetine zıt olan ve rahmet ve adâletini inkâr ettiren haşirsizliğe hiçbir cihetle müsâade etmediğini beyân ediyor.
Beşinci Nokta: İki Mes'eledir.| |