enbiyâlar, sonra evliyâlar ve sonra ehl-i salâhat, çektikleri hastalıklara birer ibâdet-i hàlisa, birer hediye-i Rahmâniye nazarıyla bakmışlar, sabır içinde şükretmişler, Hàlık-ı Rahîmin rahmetinden gelen bir ameliyât-ı cerrâhiye nev'inden görmüşler.
Sen, ey ah u fîzar eden hasta! Bu nurânî kafileye iltihak etmek istersen, sabır içinde şükret. Yoksa şekvâ etsen, onlar seni kafilelerine almayacaklar. Ehl-i gafletin çukurlarına düşersin. Karanlıklı bir yolda gideceksin.
Evet, hastalıkların bir kısmı var ki, eğer ölümle neticelense, manevî şehîd hükmünde, şehâdet gibi bir velâyet derecesine sebebiyet verir. Ezcümle, çocuk doğurmaktan gelen hastalıklar (Hâşiye) [^3] ve karın sancısıyla, gark ve hark ve tâun ile vefât eden, şehîd-i manevî olduğu gibi, çok mübârek hastalıklar var ki, velâyet derecesini ölümle kazandırır.
[^3]:(Hâşiye) Bu hastalığın manevî şehâdeti kazandırması, lohusa zamanı olan kırk güne kadardır.
Hem hastalık, dünya aşkını ve alâkasını hafifleştirdiğinden, vefât ile dünyadan, ehl-i dünya için gayet elîm ve acı olan müfârakatı tahfif eder, bazen de sevdirir.
On Altıncı Devâ
ONALTINCI DEVÂ
Ey sıkıntıdan şekvâ eden hasta! Hastalık, hayat-ı ictimâiye-i insaniyede en mühim ve gayet güzel olan hürmet ve merhameti telkin eder. Çünkü, insanı vahşete ve merhametsizliğe sevkeden istiğnâdan kurtarıyor. Çünkü, ﴾ اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى ❀ اَنْ رَآهُ اسْتَغْنٰى ﴿ sırrıyla, sıhhat ve âfiyetten gelen istiğnâda bulunan bir nefs-i emmâre, şâyân-ı hürmet çok uhuvvetlere karşı hürmeti hissetmez. Ve şâyân-ı merhamet ve şefkat olan musîbet-zedelere ve hastalıklılara merhameti duymaz.
Ne vakit hasta olsa, o hastalıkta aczini ve fakrını anlar, lâyık-ı hürmet olan ihvânlarına ihtiram eder. Ziyaretine gelen veya ona yardım eden mü'min kardeşlerine karşı hürmeti hisseder. Ve rikkat-i cinsiyeden gelen şefkat-i insaniye ve en mühim bir haslet-i İslâmiye olan, musîbet-zedelere karşı merhameti hissedip, onları nefsine kıyâs ederek, onlara tam mânâsıyla acır, şefkat eder, elinden gelse muâvenet eder. Hiç olmazsa duâ eder, hiç olmazsa şer'an sünnet olan keyfini sormak için ziyaretine gider, sevâb kazanır.
On Yedinci Devâ
ONYEDİNCİ DEVÂ
Ey hastalık vâsıtasıyla hayrat yapamamaktan şekvâ eden hasta! Şükret. Hayratın en hàlisinin kapısını sana açan, hastalıktır. Hastalık