#### Üçüncü Meslek

Üçüncü Meslek

Yani: Zaman-ı hâlin, yani asr-ı saâdetin sahifesinde, “Dört Nükte”, “Bir Nokta”yı nazar-ı dikkate almak gerektir:

Birincisi: Küçük bir âdet, küçük bir kavimde veya zaîf bir haslet, kalîl bir tâifede; büyük bir hâkimin, büyük bir himmetle kolaylıkla kaldıramadığını nazara alırsan; acaba gayet çok, tamamen müstemirre, nihâyet derecede me'lûf ve çok da mütenevvia, tamamen râsiha olan âdât ve ahlâk, nihâyet kesîr ve me'lûfâtına gayet müteassıb ve şedîdü'ş-şekîme olan bir kavmin a'mâk-ı ervâhından az fedâkârlıkla, kısa bir zamanda kal' ve ref' ettiğini ve o âdât-ı seyyienin yerine, başka âdât ve ahlâk fidanlarını gars etmesi ve def'aten nihâyet derecede tekemmül ettiklerini nazara alırsan ve dikkat edersen, hàrikulâde olduğunu tasdik etmezsen; seni sofestâi defterinde yazacağım.

İkincisi: Şahs-ı manevî hükmünde olan bir devletin nümûvv-ü tabîisi hükmünde olan teşekkülü ise, mütemehhildir ve devlet-i atîkaya galebesi –ki, ona inkıyad, tabiat-ı sâniye hükmüne girdiği için– tedrîcîdir. Öyle ise, maddeten ve ma'nen hâkim, hem de gayet cesîm bir devleti kısa bir zamanda teşkili, hem de düvel-i râsihaya def'î gibi galebe etmesi; maneviyat ve ahvâlde cârî olan âdâtın, bizzarûre hàrikulâde olduğunu görmezsen, körler defterinde yazılacaksın.

Üçüncüsü: Tahakküm-ü zâhirî, kahr ve cebr ile mümkündür. Fakat, efkâra galebe etmek, hem de ervâha tahabbüb ve tabâyie tasallut, hem de hâkimiyetini vicdânlar üzerine dâima muhâfaza etmek; hakikatin hàssa-i fârikasıdır. Bu hàssayı bilmezsen, hakikatten bîgânesin.

Dördüncüsü: Terğîb veya terhîb hilesiyle, ancak yalnız bir te'sir-i sathî edip ve akla karşı sedd-i turuk edecektir. Şu hâlde, a'mâk-ı kulûbe nüfûz ve erakk-ı hissiyatı tehyîc ve şükûf-misâl