Dördüncü Mukaddime

Dördüncü Mukaddime

Şöhret, insanın malı olmayanı da insana mal eder. Şöyle ki: Beşerin seciyelerindendir; garîb veya kıymetdâr bir şeyi asîlzâde göstermek için, o kıymetdâr şeylerin cinsiyle müştehir olan zâta nisbet ve isnâd etmektir. Yani; sözleri revâc bulmak veya tekzîb olunmamak veyâhut başka ağrâz için zâlimâne ve istibdâdkârâne, bir milletin netâic-i efkârını veya mehâsin-i etvârını bir şahısta görüp ondan bilirler. Hâlbuki o adamın şânındandır; o hediye-i müstebidâneyi red ede...

Zîra güzel bir sıfat veya ulvî bir san'atla meşhûr olan bir adam, hüsn-ü sûrînin mâverâsını görmek şânından olan nazar-ı san'at-perverânesine, haksız olarak ona isnâd olunan emir arz edilip gösterilir ise; “Senin dest-i hattındır.” denilir ise; o emir san'atın tenâsüb ve muvâzenesinden nâşi' olan güzelliğini ihlâl ettiği için, reddedip i'râz ve teberrî edecektir. “Hâşâ ve kellâ.” diyecektir. Bu seciyeye bina ile meşhûr kaideye –“Bir şey sâbit olsa, levâzımıyla sâbit olur”– istinâden; insanlar, o şahs-ı meşhûrda tahayyülâtlarına bir nizâm verdirmek için muztardırlar ki; çok kuvvet ve azamet ve zekâ gibi levâzım-ı hàrikulâdeyi isnâd etsinler. Tâ o şahsın cümle mensûbâtına merciiyeti mümkün olabilsin. O hâlde o adam bir u'cûbe olarak zihinlerinde tecessüm eder.

Eğer istersen, hayâlât-ı acemâne içinde perverde olan Rüstem-i Zâl’ ın timsâl-i manevîsine bak, gör.. ne u'cûbedir! Zîra şecâatle müştehir olduğundan ve hiç İranîler tazyîkatından kurtulamayan istibdâd sırrıyla ve şöhret kuvvetiyle İranîler’in mefâhirini gasb ve gârât ederek büyülttü, hayâllerde büyüyüp şişti. Yalan, yalana mukaddime olduğu için şu hàrikulâde şecâat, hàrikulâde bir ömür ve dehşetli bir kàmet ve onların levâzım ve tevâbi'leri olan çok emirleri toplayıp, içinde o hayâl-i hâil na'ra vurarak “Ben, nev'ün münhasırun fi'ş-şahs’ım.” der. Gul-yabânî gibi, hurâfâtı arkasına takarak, dillerin destanlarında dönüyor. Emsâline dahi meydân açar.