#### Dördüncü Meslek

Dördüncü Meslek

Sahife-i müstakbelden, lâsiyyemâ, mes'ele-i şerîattır. İşte, dört nükteyi nazar-ı dikkatten dûr etmemelisin:

Birincisi: Bir şahıs dört veya beş fende meleke sâhibi ve mütehassıs olmaz. Meğer hàrika ola...

İkincisi: Mes'ele-i vâhide, iki mütekellimden sudûr eder. Birisi; mebde' ve müntehâsı ve siyâk ve sibaka mülâyemetini ve ehavâtıyla nisbetini ve mevzi-i münâsibde istimâlini, yani; münbit bir zeminde sarfını nazara aldığı için, o fende olan mehâretine ve melekesine ve ilmine delâlet ettiği hâlde; öteki mütekellim, şu noktaları ihmal ettiği için, sathiyetine ve taklidiyetine delâlet eder. Hâlbuki, kelâm yine o kelâmdır. Eğer aklın bunu fark etmezse, rûhun hisseder.

Üçüncüsü: İkinci Mukaddime’de geçtiği gibi; bir-iki asır evvel hàrika sayılan keşif, bu zamana kadar mestûr kalsaydı, tekemmül-ü mebâdî cihetiyle, bir çocuk da keşfedebildiğini nazara al, onüç asır geri git, o zamanların te'sirâtından kendini tecrid et, dehşet-engîz olan Cezîretü'l-Arab’da otur, dikkatle temâşâ et, görürsün ki: Ümmî, tecrübe görmemiş, zaman ve zemin yardım etmemiş tek bir adam ki; yalnız zekâya değil, belki gayet kesîr tecârübün mahsulü olan fünûnun kavânîniyle, öyle bir nizâm ve adâleti te'sis ediyor ki; isti'dâd-ı beşerin kàmeti, netâic-i efkârı teşerrübünden tekebbür ederse, o şerîat dahi tevessü' ederek, ebede teveccüh eder. Kelâm-ı Ezelî’den geldiğini ilân etmekle beraber, iki âlemin saâdetini te'min eder. İnsaf edersen, bu ise, yalnız o zamanın insanlarının değil, belki nev'-i beşerin tavk-ı haricinde göreceksin. Meğer evhâm-ı seyyie, senin şu tarafa müteveccih olan fıtratının tarfını (∗) [^4] çürütmüş ola...

[^4]:(∗) Dikkat lâzımdır.

Dördüncüsü: Onuncu Mukaddime’de geçtiği gibi, hem de ikinci nokta-i i'tirâzın cevabında da geleceği gibi, şudur ki: Cumhûrun isti'dâd-ı efkârı derecesinde, şerîatın irşad etmesidir. Şöyle ki: Cumhûrun âmîliği için, hakàik-ı mücerredeyi, me'lûfları vâsıta