Beşinci Mes'ele

Beşinci Mes'ele

Kelâmın servet ve vüs'ati ise; nasıl sûret-i terkîb, nefs-i maksadı gösterir, öyle de; müstetbeâtının telmihâtıyla ve esâlîbin işârâtıyla, garazın levâzım ve tevâbi'ini göstermek ve ihtizâza getirmektir. Zîra, telmih ve işâret ise; sâkin olan hayâlâtı ihtizâza ve sâkit olan cevânibini söylettirmekle, kalblerin en uzak köşelerindeki istihsânı ve alkışlamayı tehyîc etmeye büyük bir esâstır. Evet telmih ve işâret ise, yolun etrafını temâşâ ile tenezzüh etmek içindir; kasd ve taleb ve tasarruf için değildir. Demek, mütekellim onda mes'ûl olmaz. Eğer istersen, bu beyitlerin içlerine gir. Bir derece seyre şâyân noktalar vardır.

İşte, çal olan atına binmiş, nâzenîn karşısında gençlenmek isteyen ihtiyar babanın sakalının içine bak, belâğatın çok anahtarlarını bulacaksın. Al, kapıları aç, işte:

قَالَتْ كَبِرْتَ وَشِبْتَ قُلْتُ لَهَا ❀ هٰذَا غُبَارُ وَقَايِــعِ الدَّهْرِ

Yani: Dedi: “İhtiyar oldun.” Dedim: “Değildir; belki mesâib-i dehrin gürültüsünden, ayakları altında çıkıp sakalıma konmuş bir beyaz gubârdır.”

Hem de;

وَلاَ يُرَوِّعْكِ اِيمَاضُ الْقَتِيرِ بِهِ ❀ فَاِنَّ ذَاكَ ابْتِسَامُ الرَّأْىِ وَالْاَدَبِ

Yani: “Sakalımın beyazlanmakla parlaması seni korkutmasın. Zîra, nur-u mütecessim gibi dimağdan erimiş, sakaldan mecrâ bulup, kendini gösteren fikir ve edebin tebessümüdür.”