Hem de Onuncu Mukaddime’den istizhar et, göreceksin; mecâz mecâza kapı açar ve تَغْرُبُ (الشّمْسُ) فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ zâhir-perestleri dışarıya sürüyor.

Ma'lûm olsun ki; esâlîb-i Arab’da tecellî eden hüccetullâhın miftâhı, yalnız istiâre ve mecâz üzerine müesses ve asl-ı i'câz olan belâğattır. Yoksa, şöhret sebebiyle yalancı hadsle lakîta olunan ve rızâları olmadığı hâlde esdâf-ı âyâtta saklanan boncuklar değildir. İstersen Onuncu Mukaddime’nin Hâtimesi’ni istişmamla zevk et. Zîra, hitâmı misktir ve içinde baldır. Hem de, câizdir ki; mechûlü'l-keyfiyet olan sed, başka yerde sâir alâmât-ı kıyâmet gibi mestûr ve kıyâmete kadar bâkî ve bazı inkılâbâtıyla mechûl kalarak, kıyâmette harâb olacaktır.

İŞÂRET:

Ma'lûmdur: Mesken, sâkinlerinden daha ziyâde yaşar. Kale, ehl-i tahassundan daha ziyâde ömrü uzundur. Sükûn ve tahassun, vücûdunun illetidir, bekà ve devamına değildir. Bekà ve devamına olsa da istimrar ve adem-i hulüvvü iktiza etmez. Bir şeydeki garazın devamı, belki terettübü, o şeyin devamının zarûriyâtından değildir. Pek çok binalar süknâ veya tahassun için yapılmışken, hàvî ve hàlî olarak ortada muallak kalıyor. Bu sırrın adem-i tefehhümünden, tevehhümlere yol açılmıştır.

TENBİH:

Şu tafsîlden maksad: Tefsiri, te'vilden.. kat'îyi, zannîden.. vücûdu, keyfiyetten.. hükmü, etrafın teşrîhâtlarından.. mânâyı, mâsadaktan.. vukû'u, imkândan temyiz ve tefrik ile bir yol açmaktır.