Mevkıf ve İşâret

1- Evet, saâdet-i ebediye olmazsa; nizâm, bir sûret-i zaîfe-i vâhiyeden ibaret kalır. Cemî' maneviyat ve revâbıt ve niseb, hebâen gider. Demek nazzâmı, saâdet-i ebediyedir.

2- Evet, inâyet-i ezeliyenin timsâli olan Hikmet-i İlâhiye; kâinâttaki riâyet-i mesâlih ve hikem ile mücehhez olduğundan, saâdet-i ebediyeyi ilân eder. Zîra, saâdet-i ebediye olmazsa, kâinâtta bilbedâhe sâbit olan hikem ve fevâide karşı mükâbere edilecektir.

3- Neam, akıl ve hikmet ve istikrâ'ın şehâdetleriyle sâbit olan hilkatteki adem-i abesiyet; haşr-i cismânîdeki saâdet-i ebediyeye işâret, belki delâlet eder. Zîra adem-i sırf, herşeyi abes eder.

4- Evet, fıtratta, ezcümle âlem-i suğrâ olan insanda, fenn-i menâfiü'l-a'zânın şehâdetiyle sâbit olan adem-i isrâf gösterir ki; insanda olan isti'dâdât-ı maneviye ve âmâl ve efkâr ve müyûlâtının adem-i isrâfını isbât eder. O ise, saâdet-i ebediyeye namzed olduğunu ilân eder.

5- Evet, öyle olmazsa; umumen kurur, hebâen gider. Feyâ li'l-aceb!.. Bir cevher-i cihan-bahânın kılıfına nihâyet derece dikkat ve i'tinâ edilirse, hattâ gubârın konmasından muhâfaza edilirse, nasıl ve ne sûretle, o cevher-i yegâneyi kırarak mahvedecektir?.. Kellâ!.. Ona i'tinâ, onun hâtırası içindir.

6- Evet, sâbıkan beyân olunduğu gibi; cemî' fünûnla hâsıl olan istikrâ'-i tâmmla sâbit olan intizam-ı kâmil, o intizamı ihtilâlden halâs eyleyen ve tekemmül ve ömr-ü ebedîye mazhar eden haşr-i cismânînin sadefinde olan saâdet-i ebediyeyi bizzarûre iktiza eder.

7- Evet, saatin sâniye, dakika ve saat ve günleri sayan çarklarına benzeyen yevm ve sene ve ömr-ü beşer ve deverân-ı dünya, birbirine mukaddime olarak döner, işler. Geceden sonra sabahı, kıştan sonra