Bizim şu suğrâmıza dahi, bir bürhân-ı kàtı'dır. Buna, tevâtür-ü bilma'nâ veya ne tâbir ile diyorsanız deyiniz, metîn bir delildir.

TENBİH:

Şu muhâkemâtın cihetü'l-vahdeti budur ki: Eğer cemî' fünûn ele alınırsa.. ve fünûnların kavâidinin külliyetleriyle keşfettikleri ittisak ve intizama temâşâ edilirse.. hem de, mesâlih-i cüz'iye-i müteferrikanın mâyesi ve ukde-i hayatiyesi hükmünde olan bir lezzeti veya bir muhabbeti veya bir emr-i âheri içine atılmakla –ekl ve nikâhtaki gibi– perîşan olan umûr ve ef'âl, o mâye ile irtibat ve ittisal ettiklerini, inâyet-i İlâhiye nokta-i nazarında nazar-ı dikkate alınırsa.. hem de, hikmetin şehâdetiyle sâbit olan adem-i abesiyet ve adem-i ihmali mütâlaaya alınırsa.. istikrâ'-i tâmmla netice veriyor ki: Mesâlih-i külliyenin kutub ve mihveri ve mâden-i hayatı hükmünde olan nübüvvet, nev'-i beşerde zarûrîdir... Farazâ olmazsa, perîşan olan nev'-i beşer, güyâ muhtel bir âlemden şu muntazam âleme düşüp, cereyan-ı umumînin ahengini ihlâl ettiği kabûl olunursa, biz insanlar, sâir kâinâta karşı ne yüzümüz kalacaktır?..

TENBİH:

Ey birader!.. Eğer bürhân-ı Sâni'in suğrâsı, senin sahife-i zihninde intikaş etmiş ise, hazır ol!.. Kübrâsı olan nübüvvet-i Muhammed’in bahsine geçiyoruz:

İŞÂRET VE İRŞAD:

Kübrâ, sâdıktır. Zîra, sahife-i itibar-ı âlemde menkûş olan âsâr-ı enbiyâyı mütâlaa etsen ve lisân-ı tarihte cereyan eden ahvâllerini dinlersen ve hakikati, yani cihetü'l-vahdeti, te'sir-i zaman ve mekân ile girdiği sûretlerden tecrid edebilirsen göreceksin ki; inâyet-i İlâhiye’nin ziyâsı olan mehâsin-i mücerredenin şu'lesi olan hukukullâh ve hukuk-u ibâdı; enbiyâ, düstur-u hareket ettiklerini ve nev'-i beşer tarafından enbiyâya karşı keyfiyet-i telâkkileri ve ümeme karşı sûret-i muâmeleleri ve terk-i menâfi'-i şahsiye ve sâir umûrlar ki; onlara nebî dedirmiş ve nübüvvete medâr olmuş olan