TENBİH:

Ulûm-u medârisin tedennîsine ve mecrâ-yı tabîiden çevrilmesine bir sebeb-i mühim budur: Ulûm-u âliye (آلِيَه) maksûd-u bizzat sırasına geçtiğinden, ulûm-u àliye (عَالِيَه) mühmel kaldığı gibi, libâs-ı mânâ hükmünde olan İbare-i Arabiye’nin halli, ezhânı zabtederek, asıl maksûd olan ilim ise, tebeî kalmakla beraber; ibareleri bir derece mebzûl olan ve silsile-i tahsile resmen geçen kitaplar; evkàt, efkârı kendine hasredip, harice çıkmasına meydân vermemeleridir.

Ey birader-i vicdân!.. Zannediyorum şimdi şu mukaddimât üzerine terettüb edecek olan kütüb-ü selâseyi, ne mâhiyette olduklarını görmek istiyorsun. Fakat daha sabret. Şimdilik sana bir mevzû söyleyeceğim ki; o kütübün bir zemin-i icmâlîsini, tâbir-i diğer ile küçük bir fotoğrafını veya icmâli bir haritasını teşkil eder. Hem de, o kütübde sekiz-dokuz mes'eleyi, acele edip sana takdim edeceğim. Üçüncü Makale’den sonra, eğer meşîet-i İlâhiye taalluk etse ve tevfik-i Rabbânî refîk olsa, tafsilâtını zikretmek fikrindeyim.

İşte mevzû ve zemin budur:

Kur'ân’ın gösterdiği vesâil ile, doğru hikmetin kuvvetiyle, bir seyr-i rûhâni olarak, semâvâtın ulûmlarına çıkacağım. Tâ, oradan temâşâ edip göreceğiz ki; küre-i arz, hol veya top veya fırfıra veya sapan taşı gibi Sâni'-i Hakîm dest-i kudretle döndürüp, atmakla çeviriyor. Tâ, parça parça ederek daha iyisine tebdil edeceğine nazar-ı hikmetle göreceğiz.

Sonra da semâvâttan asılıp, cevden geçeceğiz. Tedrîcen, beşiğimiz olan ve beşerin yatıp ve istirahat eylemesi için Hàlık-ı Rahmân, sathını serip, müheyyâ ve mümehhed etmiş olan küre-i arza ineceğiz.

Sonra da beşer, çocukluğundan çıktığı gibi beşiğini atıp harâb etmekle beşeri, saâdet-saray-ı ebediyeye gönderilmesine nazar-ı dikkatle temâşâ edeceğiz. Bunu tamamen temâşâ ettiğimizden sonra, zaman ve mekân ile mukayyed olmayan seyr-i rûhâni ile, zaman-ı mâzi kıt'asına girip ebnâ-yı cinsimiz olan, ebnâ-yı mâzi ile seyyâle-i berkıye-i tarihiye ile muhâbere edeceğiz. O mağrib-i ihtifânın