| | |

|:-:|:-:|

|Sekizinci Mes'ele
Ehl-i zâhiri, ulûm-u âdiyede bile tereddüde sevkeden, hususlar anlatılmaktadır.|[69](/muhâkemat/birinci-makale-unsuru’l-hakikat/4134/14/11/76#692)|

|İKİNCİ MAKALE: Unsuru'l-Belâğat
Belâğatın rûhuna taalluk eden, oniki mes'eledir.|[77](/muhâkemat/ikinci-makale-unsuru’l-belâğat/4168/14/77/106#772)|

|Birinci Mes'ele
Bu mes'elede; Arab olmayanların, Arapça’nın belâğatıyla meşgul olmaya başlamalarıyla zevk-i belâğatı, fikrin mecrâ-yı tabîisi olan nazm-ı meânîden nazm-ı lafza nasıl çevirdikleri anlatılıyor.|[78](/muhâkemat/ikinci-makale-unsuru’l-belâğat/4168/14/77/106#782)|

|Tenbih
Lafız, üslûb, teşbih, hayâl ve kafiye gibi unsurların, kelâm içinde ne kadar yer alması lâzım geldiği anlatılıyor.|[80](/muhâkemat/ikinci-makale-unsuru’l-belâğat/4168/14/77/106#802)|

|İkinci Mes'ele
Bu mes'elede, kelâmın canlılık ve hareket kazanmasının nasıl mümkün olacağı anlatılıyor.|[81](/muhâkemat/ikinci-makale-unsuru’l-belâğat/4168/14/77/106#812)|

|Üçüncü Mes'ele
Bu mes'elede, bir mânâyı herkesin kendi san'at ve mesleğine uygun üslûblarla ifâde etmesinin sırrı izâh ediliyor.|[83](/muhâkemat/ikinci-makale-unsuru’l-belâğat/4168/14/77/106#832)|

|Dördüncü Mes'ele
Bu mes'elede, bir kelâmı meydâna getiren harf ve kelimelerin, o kelâmın umumî maksadına müteveccih olup yardım etmesi için, nasıl tanzim edilmesi gerektiği anlatılıyor.|[86](/muhâkemat/ikinci-makale-unsuru’l-belâğat/4168/14/77/106#862)|

|Beşinci Mes'ele
Bu mes'elede, kelâmın müstetbeâtındaki telmihlerin ve üslû­bundaki işâretlerin insanın kalbini, hayâlini ve diğer duygularını nasıl ihtizâza getirip coşturduğu anlatılıyor.|[88](/muhâkemat/ikinci-makale-unsuru’l-belâğat/4168/14/77/106#882)|

|Altıncı Mes'ele
Bu mes'elede, bir memurun hükûmet işinde kendi kàbi­liyetine göre bir vazife alması gibi, kelâmın meyvedâr olması için, kelâm içinde mânâların nasıl tanzim edilmesi gerektiği anlatılıyor.|[91](/muhâkemat/ikinci-makale-unsuru’l-belâğat/4168/14/77/106#912)|