İstanbul İlim ve Kültür Vakfı
Sayfa 103 / 188
103

Eğer muâmelât ve muhâverât ve âlet olan ilimlerde isen, vefâ ve ihtisar ve selâmet ve selâset ve tabîiliği tekeffül eden ve sâdeliği ile cemâl-i zâtiyeyi gösteren üslûb-u mücerrede iktisar et.

Bu mes'elenin hâtimesi: Kelâmın kanâat ve istiğnâsı ve asabiyeti ise; makamın haricinde, üslûbu aramamaktır. Şöyle ki: Mânânın kàmetine göre bir üslûbu kestirmek istediğin vakit, dâhil-i makamda olan menba'dan ve mevzûun fabrikasından; lâakal kelâmın tazammun ettiği mevzûun veya kıssâtın veya san'atın levâzımının parça parçasından ve tevâbi'inin kıt'a kıt'asından bir üslûbu dikmek, zarûret olmadan harice medd-i nazar etmemek, tâbir hatâ olmasa, harice boykotaj etmek ile, elbette kelâmın kuvveti tezâyüd ettiği gibi, servetin dağılmamasına en büyük esâstır. Demek, mânâ ve makam ve san'at ise, kelâmın delâlet-i vaz'iyesine yardım edebilir. Nasıl kelâm, delâlet-i vaz'iye ile mânâyı gösterir, öyle de; böyle üslûb ise, tabiatıyla mânâya işâret eder. Eğer bir nümûne istersen, Dokuzuncu Mes'ele’deki Arabî parçalarına bak. İşte:

فَانْظُرْ اِلٰى كَلاَمِ الرَّحْمٰنِ الَّذِي عَلَّمَ الْقُرْاٰنَ فَبِاَىِّ اٰيَاتِ رَبِّكَ لاَ تَتَجَلَّى هٰذِهِ الْحَقِيقَةُ ؟ فَوَيْلٌ حِينَئِذٍ لِلظَّاهِرِيِّينَ الَّذِينَ يَحْمِلُونَ مَا لاَ يَفْهَمُونَ عَلَى التَّكْرَارِ

فَاِنْ شِئْتَ فَانْظُرْ اِلٰى قِصَّةِ مُوسَى فَاِنَّهَا اَجْدَى مِنْ تَفَارِيقِ الْعَصَا اَخَذَهَا الْقُرْاٰنُ بِالْيَدِ الْبَيْضَاءِ فَخَرَّتْ سَحَرَةُ الْبَيَانِ مَحَبَّةً وَحَيْرَةً سَاجِدِينَ لِبَلاَغَتِهِ

Eğer istersen, ulûm-u âliyenin (آلِيَه) kitaplarının dibâ­celerine bak. Eğer çendan o dibâcelerde, şu san'at-ı belâğat çok dakîk ve latîf olmazsa da, fakat ondaki berâatu'l-istihlâl bu hakikate bir berâatu'l-istihlâldir.

Hem de, şu kitabın dibâcesinde, mu'cizâta işâret yolunda Pey­gamberimiz’in zâtı, nübüvvetine mu'cize gösterilmiştir.

Hem de, Üçüncü Makale’nin dibâcesinde, kelime-i şehâ­detin iki cümlesi, birbirine şâhid gösterilmiştir.

4–6 Ekim 2026 · İstanbul

13. Uluslararası Bediüzzaman Sempozyumu

Sempozyum programı, tebliğler ve kayıt bilgileri için sempozyum sitesini ziyaret edin.