شَيَاطِينِهِـمْ Bu ünvân, reislerinin şeytanlar gibi gizlenip vesveseleri ilkà ettiklerine ve şeytanlar kadar muzır olduklarına ve şeytanlar gibi şerden mâadâ birşey tasavvur etmediklerine işârettir.

﴾ قَالُو اِنَّا مَعَكُـمْ ﴿ Yani, “Sizinle beraberiz.” Bu cümle ile nefislerinin tezkiyesine, ahidlerinin tecdîdine, mesleklerinde sâbit kaldıklarına işâret etmişlerdir. Yalnız bu cümlenin muhâtablarında münâfıkların münkirleri bulunmadığı hâlde cümle te'kidleştirilmiştir.

﴾ وَاِذَا لَقُوا الَّذِينَ اٰمَنُوا قَالُوا اٰمَـنَّا ﴿ cümlesinin muhâtabları hep münkir oldukları hâlde, cümle te'kidsiz bırakılmıştır. Bunun sebebi, birinci cümleyi şevksiz, aşksız, ikinci cümleyi ise aşk ve şevkle söylediklerine işârettir. Şeytanlarına söyledikleri cümleyi, ismiye şeklinde, mü'minlere karşı söylediklerini cümle-i fiiliye sûretinde zikretmeleri, maksadlarının burada ahidlerine sâbit ve devamlı kaldıklarını isbât ettiklerine, orada ise yalnız îmâna geldiklerini ihdâs ettiklerine işârettir.

﴾ اِنَّـمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ ﴿ Yani, “Bizler mü'minlere karşı, ancak istihzâ edici insanlarız.” Bu cümlenin evvelki cümleye atfedilmediğinin esbâbı:

İki kelime veya iki cümle arasında ya kemâl-i ittisal ve ittihâd vardır veya kemâl-i inkıta ve infisâl vardır. Bu iki sûrette, birbirine atıfları câiz değildir. Ancak aralarında orta derecede bir inkıta ve bir ittisal olan yerlerde atıfları câizdir. Bu cümle ise اِنَّا مَعَكُـمْ cümlesine bir cihetten te'kiddir, bir cihetten de bedeldir. Bu iki sûrette, her iki cümlenin arasında kemâl-i ittisal vardır. Diğer bir cihetten dahi mukadder bir suale cevaptır. Bu sûrette de aralarında kemâl-i inkıta vardır. Çünkü alelekser sual inşa, cevab ihbar olur. İşte bunun için aralarında atıf yapılmamıştır.

Sual: Bu cümlenin اِنَّا مَعَكُـمْ cümlesine te'kid veya bedel olduğunun tevcîhi?

Elcevab: ﴾ اِنَّـمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ ﴿ cümlesi gerek hak ve hakikate ve gerek ehl-i hak ve ehl-i hidayete ihanete dairdir. Çünkü bundan dalâlet ve ehl-i dalâlete ta'zîm çıkıyor. Bu ise اِنَّا مَعَكُـمْ cümlesinin meâlidir. Demek her iki cümlenin meâlleri birdir veya birbirini te'kid eder.