mahreçlerde lafızların ve harflerin nasıl vücûda geldiklerini hayret ve ibretle mütâlaa etsinler.

Ey zihnini belâğatın boyasıyla boyayan arkadaş! Bu letâifi sıkacak olursan, هٰذَا كَلَامُ اللّٰهِ içinden çıkacaktır.

• Dördüncü Mebhas:

﴾ الٓمٓ ﴿ emsâliyle beraber, terkîb şeklinden taktî' sûretinde zikirleri, bu şeklin müstakil olup hiçbir imâma tâbi olmadığına ve hiç kimseyi taklid etmiş olmadığına ve üslûbları acîb, çeşitleri garîb yeni saha-i vücûda gelen bir bedîa olduğuna işârettir. Bu mebhasta da birkaç letâif vardır.

1. Hatîb ve belîğlerin âdetindendir ki mesleklerinde dâima bir misâle tâbi oluyorlar ve bir örnek üzerine nakış dokuyorlar ve işlenmiş bir yolda yürüyorlar. Hâlbuki bu harflerden anlaşıldığına nazaran, Kur'ân, hiçbir misâle tâbi olmamıştır ve hiçbir nakş-ı belâğat örneği üzerine nakış yapmamıştır ve işlenmemiş bir yolda yürümüştür.

2. Kur'ân, baştan aşağıya kadar, nâzil olduğu hey'et üzerine bâkîdir. Bu kadar Kur'ânı taklid etmeye müştâk olan dostlar ve mütehâcim düşmanlara rağmen, şimdiye kadar Kur'ânın ne taklidi yapılmış ve ne de bir misâli gösterilmiştir.

Evet Kur'ân, milyonlarca Arabî kitaplarla mukayese edilirse benzeri bulunamaz. O hâlde Kur'ân, ya hepsinin altındadır, bu ise muhâldir; öyle ise hepsinin fevkındedir; öyle ise Allah’ın kelâmıdır.

3. Beşerin san'atı olan bir şey, bidâyette çirkin ve gayr-ı muntazam olur, sonra yavaş yavaş intizama sokulur. Kur'ân ise, ilk zuhûrunda gösterdiği halâveti, güzelliği, gençliği şimdi de öylece muhâfaza etmektedir.

Ey belâğat letâfetinin kokusunu koklayan arkadaş! Zihnini şu mebâhis-i erbaaya gönder ki, bal arısı gibi, اَشْهَدُ اَنَّ هٰذَا كَلَامُ اللّٰهِ balını çıkarsın!..

► 02 ◄

﴿ ذٰلِكَ الْـكِــتَابُ لَا رَيْبَۚۛ ف۪يـهِۚۛ هُـدًى لِلْمُتَّـق۪ينَ ﴾

Arkadaş! Kelâmların hüsnünü artıran ve güzelliğini fazlaca parlatan belâğatın esâslarından biri de şudur ki: Bir havuzu doldurmak için etrafından süzülen sular gibi, belîğ kelâmlarda da zikredilen kelimelerin, kayıtların, hey'etlerin tamamen o kelâmın takib ettiği esâs maksada nâzır olmakla onun takviyesine hizmet etmeleri, belâğat mezhebinde lâzımdır.