4. Mukadder bulunan neş'enin sıfatına âhiret tâbiri, zihinleri neş'e-i ûlâya çevirip, ondan neş'e-i uhrâya bil'intikal, imkân yolunu göstermek için ihtiyar edilmiştir.

5. Yakìn ile beraber tasdiki birlikte ifâde eden يُؤْمِنُونَ kelimesine bedel يُوقِنُونَ tâbiri; haşir mes'elesi şek ve şübhelere bir mahşer ve bir mecma' olduğu için, tasdikten fazla îkan ve yakìn daha ehemmiyetli olduğuna işârettir. Veya ehl-i kitabın iddia ettikleri îmân, yakìnden hàlî olduğundan, onların îmânı, îmân olmadığına işârettir.

► 05 ◄

﴾ اُو۬لٰٓئِـكَ عَلٰى هُـدًى مِنْ رَبِّهِـمْ ﴿ Bu cümledeki nüktelere işâret eden me'hazler şunlardır:

1. Evvelki cümle ile bu cümlenin nazmı.

2. اُو۬لٰٓئِـكَ ile işâret-i hissiye.

3. اُو۬لٰٓئِـكَ deki uzaklık.

4. عَلٰى daki ulviyet.

5. هُـدًى deki tenkîr.

6. مِنْ

7. رَبِّهِـمْ deki terbiyeden ibaret yedi me'hazdir.

• Birincisi: Bu cümleyi mâkabliyle bağlayan münâsebetlerdir.

Birinci münâsebet: Bu cümle mâkablinden neş'et eden üç suâle cevaptır.

Birincisi: Hidayetten neş'et eden o güzel vasıfları lâbis olarak hidayet tahtı üstünde oturan o şahısları görmek isteyen sâile cevaptır.

İkincisi: “O adamların hidayete istihkak ve ihtisasları nedendir?” diye suâl eden sâmi'e cevaptır. Yani illet ve sebeb, اُو۬لٰٓئِـكَ ile işâret edilen vasıflardır.

S — Sâbıkan mezkûr vasıfların tafsîlen zikirlerini اُو۬لٰٓئِـكَ kelimesindeki icmâlden daha vâzıh bir sûrette sebebi gösteriyor?

C — İcmâl, bazen tafsîlden daha vâzıh olur. Bilhassa matlûb, birkaç şeyden mürekkeb olduğu zaman, sâmi'in gabâveti veya nisyanı dolayısıyla, o mürekkebin eczâsını mezcetmekle sebebi çıkarmak müşkül olur.