Ancak ﴾ وَاُتُوا بِـه۪ مُتَـشَابِهًا ﴿ kabîlinden, o ayrı ayrı hikmetleri, nükteleri, gayeleri ifâde eden tekrarlı kelâmlar, yalnız ibarece, lafızca birbirine benzedikleri için tekrar zannedilir. Hattâ kıssa-i Mûsa, çok meziyetleri ve hikmetleri müştemildir. Her makamda o makama münâsib bir vecihle zikredilmesi, ayn-ı belâğattır.
Evet, Kur'ân-ı Azîmü'ş-Şân, o kıssa-i meşhûreyi, gümüş iken, yed-i beyzâsına alarak altun şekline ifrâğıyla öyle bir nakş-ı belâğata mazhar etmiştir ki, bütün ehl-i belâğat, onun belâğatına hayran olmuşlar, secdeye varmışlardır.
Ve kezâ, teyemmün, teberrük ve istiâne gibi çok vecihleri hâvî ve tevhid, tenzîh, senâ, celâl ve cemâl ve ihsân gibi çok makamları tazammun ve Tevhid ve Nübüvvet, Haşir ve Adâlet gibi makàsıd-ı erbaaya işâret eden Besmele; zikredilen yerlerin herbirisinde bu vecihlerden, bu makamlardan biri itibariyle zikredilmiş ve edilmektedir. Maahazâ, hangi sûrede tekerrür varsa, o sûrenin rûhuyla münâsib olan bir vecih bizzat kasdedilmekle öteki vecihlerin istitradî ve tebeî zikirleri, belâğata münâfî değildir.
► 01 ◄
﴾ الٓمٓ ﴿ Sûrelerin başlarında bulunan hurûf-u mukattaaya ait izâhatı Dört Mebhas’ ta zikredeceğiz.
• Birinci Mebhas:
﴾ الٓمٓ ﴿ ile, sûrelerin evvellerinde bulunan hurûf-u mukattaadan teneffüs eden i'câz hakkındadır. İ'câz; inci gibi incecik letâif-i belâğatın parıltılarının imtizaç ve ictimâ'ından tecellî eden bir nurdur. Bu mebhasta, bu nuru, birkaç letâif zımnında izâh etmekle parlatacağız. Fakat, herbir latîfe ince ve ziyâsı az ise de, letâifin hey'et-i mecmuasından hâsıl olan tam bir ziyâ ile fecr-i sâdık çıkacaktır.
1. Hece harflerinin adedi –elif-i sâkine haric kalmak şartıyla– yirmisekiz harftir. Kur'ân-ı Azîmü'ş-Şân, sûrelerin başında bu harflerin yarısını zikretmiş, yarısını da terketmiştir.
2. Kur'ânın almış olduğu nısıf, terkettiği nısıftan daha ziyâde kesîrü'l-istimâldir.
3. Kur'ân, sûrelerin başında zikrettiği kısım içinde lisân üzerine daha sühûletli olan “elif, lâm”ı çok tekrar etmiştir.
4. Kur'ân, aldığı harfleri, hece harflerinin adedince sûrelere tevzî' etmiştir.