► 29 ◄

﴿ هُوَالَّذ۪ي خَـلَقَ لَكـُـمْ مَا فِي الْاَرْضِ جَم۪يـعًا ثُـمَّ اسْتَوٰٓى اِلَى السَّمَٓاءِ فَسَوّٰيهُـنَّ سَـبْعَ سَـمٰوَاتٍۜ وَهُوَ بِكــُلِّ شَيْءٍ عَل۪يـمٌ۟ ﴾

Bu âyetin sâbık âyetle cihet-i irtibatı:

Evvelki âyette küfür ile küfran, delâil-i enfüsiye ile inkâr edilmiştir. Bu âyette, delâil-i âfâkiyeye işâret edilmiştir.

Ve kezâ, evvelki âyette vücûd ve hayat ni'metlerine işâret edilmiş, bu âyette bekà ni'metine işâret edilmiştir.

Ve kezâ, evvelki âyette, Sâni'in vücûduna delil olmakla haşre bir mukaddime olduğuna işâret edilmiş; bu âyette ise, âhiretin tahkîkiyle şübhelerin izâlesine işâret edilmiştir. Evet sanki onlar diyorlar ki: “İnsana bu kadar kıymet ve ehemmiyet verilmesi nereden ve neye binâendir? Ve Allah’ın yanında mevkii nedir ki onun için kıyâmeti koparıyor?” Onlara cevaben Kur'ân-ı Kerîm, bu âyetin işâretiyle diyor ki:

“İnsanın pek yüksek bir kıymeti olmasaydı, semâvât ve arz onun istifadesine mutî' ve musahhar olmazdı.

Ve kezâ, insan ehemmiyetsiz olsaydı, mahlûkat onun için halkedilmezdi. Eğer insan ehemmiyetsiz ve kıymetsiz olsa idi, o vakit insan, mahlûkat için halkolunacaktı.

Ve kezâ, insanın Hàlık’ı yanında mevkii pek büyük olduğu içindir ki; âlem-i dünyayı kendisi için değil, beşer için; beşeri de ibâdeti için halketmiştir.”

Hülâsa: İnsan mümtâz ve müstesnâdır; hayvanlar gibi değildir. Onun için insan ﴾ وَاِلَيْـهِ تُرْجَعُونَ ﴿ cevherine bir sadef olmuştur.

Bu âyetteki cümlelerin nüktelerine geçiyoruz.

Ey arkadaş! Birinci cümlede جَم۪يعًا , ikinci cümlede ثُـمّ ,üçüncü cümlede سَبْعَ kelimeleri için bir tahkîkat lâzımdır.

O tahkîkatı, “altı nokta” da izâh edeceğiz.

• Birinci Nokta: Aşağıda beyân edildiği gibi, hayatın öyle bir hâsiyeti vardır ki; hayat, cüz'ü küll, cüz'îyi küllî, ferdi nev', mukayyedi mutlak, bir şahsı bir âlem gibi kılar. Binâenaleyh, tek bir insan, “Dünya benim evimdir. Dünyadaki envâ' benim kavmimdir ve benim aşîretimdir ve bütün eşya ile muârefem ve münâsebetim vardır.” diyebilir.