﴾ بِسْـمِ اللّٰهِ ﴿ Bu kelâm, güneş gibidir. Yani, güneş başkalarını gösterdiği gibi, kendini de gösterir, başka bir güneşe ihtiyaç bırakmaz.

﴾ بِسْـمِ اللّٰهِ ﴿ başkalarına yaptığı vazifeyi, kendisine de yapıyor, ikinci bir ﴾ بِسْـمِ اللّٰهِ ﴿ daha lâzım değildir.

Evet ﴾ بِسْـمِ اللّٰهِ ﴿ öyle müstakil bir nurdur ki, bu nur, hiçbir şeye bağlı değildir. Hattâ bu nurun câr ve mecrûr u bile hiçbir şeye muhtaç değildir. Ancak ب harfinden müstefâd olan اَسْتَعِينُ veya örfen ma'lûm olan اَتَيَمَّنُ veyâhut mukadder olan قُلْ ün istilzam ettiği اِقْرَاْ fiillerinden birine mütealliktir.

İhtar: ﴾ بِسْـمِ اللّٰهِ ﴿ daki câr ve mecrûr a müteallik olarak mezkûr olan fiiller, Besmele’den sonra takdir edilir ki; hasrı ifâde etmekle ihlâs ve tevhidi tazammun etsin.

اِسْـم ; Cenâb-ı Hakk’ın zâtî isimleri olduğu gibi, fiilî isimleri de vardır. Bu fiilî isimlerin, “Gaffâr” ve “Rezzâk”, “Muhyî” ve “Mümît” gibi pekçok nev'ileri vardır.

S — Bu fiilî isimlerinin kesretle tenevvü'ü neden meydâna geliyor?

C — Kudret-i Ezeliyenin, kâinâttaki mevcûdâtın nev'ilerine, ferdlerine olan nisbet ve taallukundan husûle gelir. Bu itibarla, ﴾ بِسْـمِ اللّٰهِ ﴿Kudret-i Ezeliyenin taalluk ve te'sirini celbeder. Ve o taalluk, abdin kesbine ve işine yardım edici bir rûh gibi olur. Öyle ise, hiç kimse, hiçbir işini Besmelesiz bırakmasın!

اَللّٰهُ lafza-i celâli, bütün sıfât-ı kemâliyeyi tazammun eden bir sadeftir. Çünkü lafza-i celâl, Zât-ı Akdes’e delâlet eder; Zât-ı Akdes de, bütün sıfât-ı kemâliyeyi istilzam eder. Öyle ise, o lafza-i mukaddese, delâlet-i iltizamiye ile bütün sıfât-ı kemâliyeye delâlet eder.

İhtar: Başka ism-i hàslarda bu delâlet yoktur. Çünkü, başka zâtlarda sıfât-ı kemâliyeyi istilzam etmek yoktur.

► 1 ◄

﴾ اَلرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ ﴿ Bu iki sıfatın lafza-i celâlden sonra zikirlerini icâb eden münâsebetlerden birisi şudur ki: Lafza-i celâlden, celâl silsilesi tecellî ettiği gibi, bu iki sıfattan dahi cemâl silsilesi tecellî ediyor.