﴾ ءَاَنْذَرْتَهُـمْ اَمْ لَمْ تُنْذِرْهُـمْ ﴿ cümlesindeki hemze ile اَمْ müsâvâtı ifâde ettiğinden سَـوَٓاءٌ kelimesine te'kiddir. Yâhut سَـوَٓاءٌ kelimesinden müsâvâtın bir mânâsı, hemze ile اَمْ den ikinci mânâsı irâde edilir. Çünkü, müsâvâtın medârı ya adem-i fâidedir veya mûcibin adem-i vücûdudur.

S — İstifhâm şekliyle müsâvâtı ifâde etmekte ne mânâ vardır?

C — Yapmış olduğu fiilinde bir fâidesi olmayan muhâtabın fiilinin fâidesiz olduğuna latîf ve mukniâne bir vecihle îkaz edilmesi ancak istifhâm ile olur ki, muhâtab, fiilini düşündükten sonra, kötü neticesini nazara alarak kalbi mutmain olsun.

S — سَـوَٓاءٌ kelimesi inzar ve adem-i inzardan mecâz ise, aralarındaki alâka nedir?

C — İstifhâmın müsâvâtı tazammun etmesidir. Zîra istifhâm eden adamın bilgisine göre vücûd ile adem mütesâvîdir. Maahazâ bu gibi istifhâmlara verilen cevablar, ale'l-ekser şu müsâvât-ı zımniye ile verilir.

S — Mâzi sîgasıyla inzardan yapılan tâbir neye işârettir?

C — İkinci ve üçüncü inzarlara lüzum kalmadığına işârettir. Yani “yaptığın inzar fâide vermedi, bundan sonra da fâidesiz kalır.”

S — İnzar etmemekte fâidenin bulunmaması zâhirdir. ﴾ اَمْ لَمْ تُنْـذِرْهُـمْ ﴿ kaydında ne fâide vardır?

C — Sükût etmek, bazen muhâtabın insafa gelip matlûb işe muvâfakatine sebeb olur.

S — Kur'ân-ı Kerîm, başka makamlarda terhîbden sonra terğîb de yaptığı hâlde, burada terğîbi terketmiştir. Esbâbı nedir?

C — Küfür makamına, ancak terhîb ve tahvif münâsibdir.

Hem de küfür gibi mazarratları def'etmek, Cennet’i kazanmak gibi menfaatlerin celbinden daha evlâ ve daha te'sirlidir. Maahazâ buradaki terhîb, terğîbi de andırıyor. Çünkü, inzar ve adem-i inzarı gören hayâl, zıddiyet münâsebetiyle, derhâl tebşîr ve adem-i tebşîre intikal eder.

Azîzim! Herbir hükmün başka şeylere hizmet eden çok mânâları olduğu ve herbir hükümden takib edilen gizli maksadlar bulunduğu ve bu kelâmın da Hazret-i Muhammed’e (A.S.M.) işâret eden mânâları olduğu gibi; küfrü takbih etmek maksadıyla büyük bir ölçüde tenkîratta bulunmuştur.

Ezcümle, Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ın görmekte olduğu zahmetlerin tahfifine ve göstermekte olduğu hırs ve şiddetin tehvinine medâr