İşte o hadsiz acâib-i san'at içinde yeryüzünün Rahmânî sofrasında yalnız kudretin şekerlemeleri olan dutların nev'ilerine bak! Kemâl-i rahmeti, kemâl-i san'at içinde gör.

İşte, bütün rû-yi zeminde gayet kıymetdârlık ile beraber, hadsiz ucuzluk ve hadsiz ucuzluk içinde, hadsiz ihtilât ve karışıklık ile beraber, hadsiz imtiyaz ve tefrik ve hadsiz imtiyaz ve tefrik içinde, gayet uzaklık ile beraber son derecede muvâfakat ve benzeyiş ve son derece benzemek içinde, gayet derecede sühûlet ve kolaylık ile beraber, gayet derecede ihtimamkârâne yapılış ve gayet derecede güzel yapılış içerisinde sür'at-i mutlaka ve çabuklukla beraber, gayet derecede mevzûn ve mîzanlı ve isrâfsızlık ve gayet derecede isrâfsızlık içinde son derece çokluk ve kesret ile beraber son derecede hüsn-ü san'at ve son derece hüsn-ü san'at içinde nihâyet derecede sehàvet ile beraber intizam-ı mutlak; elbette gündüz ışığı, ışık, güneşi gösterdiği gibi, bir Kadîr-i Zülcelâl’in, bir Hakîm-i Zülkemâl’in, bir Rahîm-i Zülcemâl’in vücûb-u vücûduna ve kemâl-i kudretine ve cemâl-i rubûbiyetine ve vahdâniyetine ve ehadiyetine şehâdet ederler, لَهُ الْاَسْـمَاءُ الْحُسْـنَى sırrını gösterirler.

Şimdi ey bîçâre câhil, gâfil, muannid, muattıl! Bu hakikat-i uzmâyı ne ile tefsir edebilirsin? Bu nihâyet derecede mu'cize ve hàrika keyfiyeti ne ile izâh edebilirsin? Bu hadsiz derecede acîb şu san'atları neye isnâd edebilirsin? Bu yeryüzü derecesinde geniş bu pencereye hangi perde-i gafleti atıp kapatabilirsin? Senin tesâdüfün nerede, tabiat dediğin ve güvendiğin şuûrsuz yoldaşın ve dalâlette istinâdgâhın ve arkadaşın nerede? Bu işlere tesâdüfün karışması yüz derece muhâl değil mi? Ve şu hàrika işlerin binden birinin tabiata havâlesi, bin derece muhâl olmuyor mu?

Yoksa câmid, âciz tabiatın, herbir şeyin içinde o şeyden yapılan, eşya adedince manevî makine ve matbaaları mı var? ∗ ∗ ∗