etmeye sebeptir. Zâten fâsid bir kalbden, bozuk bir rûhtan böyle rezâletlerin çıkması bedîhîdir.

﴾ فَزَادَهُـمُ اللّٰهُ مَرَضًا ﴿: Yani, eğer onlar yaptıkları fenâlıkla gayz ve hasedlerini izâle için bir devâ, bir ilâç talebinde iseler, o zannettikleri ilâç, kalblerini, rûhlarını bozan bir zehirdir. Zehirle kendi tedâvisine çalışan, elbette zelîldir. Evet, kırık ve yaralı bir el ile intikamını almak isteyen, yarasının artmasına hizmet eden bir miskindir.

﴾ وَلَهُـمْ عَـذَابٌ اَلِيـمٌ ﴿: Yani, eğer onlar bir zevk, bir lezzet talebinde iseler, şu nifâklarında pek çok maâsî olduğu gibi, muvakkat bir lezzet bile yoktur. O nifâk, ancak dünyada şedîd bir elemi, âhirette de en şedîd bir azâbı intac edecek bir dalâlettir.

﴾ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُوـنَـ ﴿: Yani, yaptıkları kizbden pişman olup, nedâmet etmedikleri takdirde, beyne'n-nâs yalancılıkla teşhîr ve bir alâmetle tevsimleri lâzımdır ki, başkalar onlara i'timâd edip marazlarına ma'rûz kalmasınlar.

Mezkûr cümlelerin eczâları arasında bulunan irtibat ve intizamın beyânına gelelim:

Münâfıkların yaptıkları hileden takib edilen gayenin muhâl olduğuna ve o muhâliyeti göz önüne getirip çirkin bir şekilde gösterilmesine tasrîh edilmek üzere ﴾ يُخَادِعُونَ اللّٰهَ وَالَّذِينَ اٰمَنُوا ﴿ cümlesinde münâfıkların amelinden (müşareket babından) muzârî sîgasıyla hud’a ünvânıyla tâbir edilmiştir.

Ve kezâ, makamın iktizası hilâfına اَلنَّبِىُّ ’ye bedel اَللّٰهَ ve اَلْمُؤْمِنُونَ ’ye bedel ﴾ وَالَّذِينَ اٰمَنُوا ﴿ zikredilmiştir. Çünkü يُخَادِعُونَ ’nin maddesinden nefret çıkar. Sîgasından devam ve istimrar çıkar. Babından müşareket çıkar. Müşareket ise müşâkeleti, yani mukàbele-i bilmisli icâb eder. Müşâkelet ise onların seyyielerine karşı seyyie ile mukàbele edileceğini istilzam eder. Demek onların devam ile yaptıkları şu kötü fiil, nefisleri titreten bir nefreti intac ettiği gibi, takib ettikleri garazın da akim kaldığına delâlet eder.

اَللّٰهُ kelimesinin tasrîhinden de garazlarının muhâl olduğuna delâlet vardır. Çünkü Resûl-ü Ekreme (a.s.m.) yapılan hud’a Allah’a râci'dir. Allah ile pençeleşmek isteyen düşer.