İslami İlimler

İslami İlimler 

İslami İlimler Nelerdir? 

İslami ilimler denilince aklımıza sadece tefsir, hadis, siyer ve fıkıh gibi ilimler geliyor ancak bu doğru değildir. İslamiyet başlı başına ilimlerle dolu hayat düsturlarını içerdiğinden İslami ilimler çok geniştir. Günümüzde fen ilimleri çatısı altında incelenen ilimler de İslami ilimler içerisindedir.

Din ve Bilim Ayrı Değildir 

“İslam inanç, düşünce ve medeniyetinde din ile bilim daima iç içe olmuştur. Peygamber Efendimize (s.a.s.) nazil olduğu günden bu yana Kur’an-ı Kerim, soran, sorgulayan ve hayatı anlamaya, anlamlandırmaya çalışanların başucu kitabı olmuştur.” Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Ali Erbaş 

Din çatısı altında Kur’an ve Sünnet incelenirken; bilim çatısı altında varlık aleminde Allah’ın yarattığı eserler incelenir. Günümüzdeki din ve bilim ayrıdır düşüncesi yanlıştır. İslami ilimler tefsir, hadis, fıkıh ve kelam gibi nakli ilimleri içerdiği gibi; matematik, fizik, kimya, biyoloji ve mantık gibi akli ilimleri de içerir. Akıl ile vahiy arasında çatışma yoktur. İslami ilimler çatısı altında nakli ve akli ilimleri doğru kaynaklardan öğrenmek gerekir.  

İslami İlimler Okumak

İlim öğrenmek aklın ihtiyacıdır. Faydalı ilimler insanın aklını ve kalbini aydınlatır ve cehaletten kurtarır. İnsanın hem dünya hem de ahiret saadetini kazanması ilim öğrenmekten geçer. İlk ayetin “Yaratan Rabbinin adıyla oku” olması ilmin ne kadar önemli olduğu göstermektedir.

İslami İlimler çerçevesinde İstanbul İlim ve Kültür Vakfı bünyesinde Genç Akademisyenler Konferansı düzenlenmektedir. 

13. Genç Akademisyenler Konferansı Açılış Programı için tıklayın

13. Genç Akademisyenler Konferansı Kapanış Programı için tıklayın

İlim Öğrenmenin Değeri 

“De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Ancak akıl sahipleri öğüt alır.” (Zümer, 39/9)

İlim Öğrenmek Farzdır 

Bütün ilimleri öğrenmek tabi ki mümkün değildir ancak ihtiyaç düzeyinde ilim öğrenmek her müslümanın üzerine farzdır. Nitekim bu hadis-i şerifte geçer:

“İlim öğrenmek, her Müslüman üzerine farzdır.” (İbn Mâce, Mukaddime, 17) 

Yararlı İlim İstemek 

Rabbim, benim ilmimi artır. (Taha, 20/114)

Peygamberimiz de bu emre uyarak şöyle dua ederdi: 

“Allah'ım, bana öğrettiğin ilimden beni yararlandır, yararlı olacak ilmi bana öğret. İlmimi artır. Her hal üzere Allah'a hamd olsun.” (İbn Mace, Mukaddime/ 23)

İlim Öğrenmenin Fazileti 

“Kim ilim öğrenmek için yola çıkarsa, o kişi dönene kadar Allah yolundadır.” (Tirmizî, İlim,2)

“Kim ilim yoluna girerse, Allah ona cennete giden yolu kolaylaştırır.” (Müslim, Zikr/ 38) 

 İslami ilimler nakli ve akli olmak üzere ikiye ayrılır.

1) Nakli ilimler

Nakli ilimler tefsir, hadis, fıkıh ve kelam gibi ilimlerdir. Bu ilimlerin nakli ilimler olması alimler tarafından incelenip günümüze kadar gelmiş olmasıdır. Nakli ilimlerde kendi içerisinde sınıflandırılır. İslami ilimlerde nakli ilimler sınıflandırması Kur’an ve Sünnete göre olur. 

Kur’an ve Sünnetin incelendiği ayrı ilim dalları olduğu gibi hem Kur’an hem de Sünnetin incelendiği ilim dalları da vardır. Sonrasında bu ilimleri öğrenenler öğrenimlerini o ilim dalındaki alimlerin çalışmaları üzerinden gerçekleştirirler.

Kur’an-ı Kerim ile İlgili İlim Dalları 

• Tefsir

Kur’an-ı Kerim’deki hakikatlerin hayatımıza geçirilebilmesi için ayetlerin açıklandığı ilim dalıdır. 

Tefsir İlmine Dair Alimlerin Görüşleri

“Kur'ân-ı Kerim'in manalarını keşfetmek, ondaki müşkil ve garîb lâfızlardan kastedilen şeyi beyan etmektir.” (Lisanü'l-Arab; Tâcü'l-Arûs; Zerkeşî 1972, 2/147; Zerkanî, 1/471) 

“Tefsîr, insan gücü ve Arapça dil bilgisinin verdiği imkân nispetinde, Kur’ân metninin manasından bahseden bir ilimdir.” (Kâtip Çelebi, 1971-72, 1/427) 

“Tefsîr, Allah kelâmının açıklamasıdır." yahud "Tefsîr, Kur’ân lâfızlarının ve mefhumlarının açıklayıcısıdır.” (el-Hûlî 1995, 13)

Kur’an’ın Evrenselliği ve Asırlara Hitabı

Kur’an evrensel olduğundan her asırda alimler tarafından tefsirler kaleme alınmıştır. Bulunduğu asırda kaleme alınan tefsirlerde o asrın ihtiyacına göre Kur’an eczanesinden hakikatler beyan edilir. Örneğin asrımızda tabiat tağunu ön planda olduğundan asrımıza çok yakın bir zamanda telif edilmiş Risale-i Nur eserleri tabiat tağununu yıkacak şekilde iman hakikatlerini Kur’an’dan beyan eder.

Risale-i Nur Tefsiri ve Bediüzzaman

Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri Risale-i Nur tefsiriyle, Kur’an’ın sönmez ve söndürülmez bir güneş olduğunu alem-i cihana ilan etmiştir. Bulunduğu asrın en büyük alimi olduğundan zamanının en iyisi manasında “Bediüzzaman” denilmiştir. 

“ İngiliz Meclis-i Meb’usan'ında Müstemlekât Nâzırı, elinde Kur’ân-ı Kerîm'i göstererek söylediği bir nutukta, “Bu Kur’ân İslâmların elinde bulundukça biz onlara hâkim olamayız. Ne yapıp yapmalıyız, bu Kur’ân’ı onların elinden kaldırmalıyız; yahut Müslümanları Kur’ân’dan soğutmalıyız” diye hitabede bulunmuş.

İşte bu müthiş haber, onda târifin fevkinde bir tesir uyandırmıştı. İstidadı şimşek gibi alevli, duyguları ve bütün letâifi uyanık ve ilim, irfan, ihlâs, cesaret ve şecaat gibi harika inayet ve seciyelere mazhar olan Bediüzzaman’ın, bu havadis üzerine, “Kur’ân’ın sönmez ve söndürülmez mânevî bir güneş hükmünde olduğunu, ben dünyaya ispat edeceğim ve göstereceğim” diye kuvvetli bir niyet ruhunda uyanır ve bu saikle çalışır.” 

                                                ( Bediüzzaman Said Nursi, Tarihçe-i Hayatı) 

İİKV Risale-i Nur Tefsir Dersleri 

Detaylı tefsir dersleri için tıklayın.

• Meal

Kur’an ayetlerinin kısaca Arapça dışında başka dillerle açıklanmasıdır. Kur’an-ı Kerim’i Arapça dışında bir dile tercüme etmek mümkün olmadığı için meal denilmiştir. 

Meal ile tefsiri karıştırmamak gerekir. Meal ayetlerin sadece manasını ifade ederken tefsirde derinlemesine açıklama yapılır. 

• Kıraat

  Kur’an’ı Kerim’deki kelimelerin farklı okunuş şekillerinin incelendiği ilim dalıdır. 

• Tecvit

Tecvit ilmi Kur’an’ı okuma usulünü içerir ve kıraat ilminin alt bir dalıdır. Kur’an’daki manaların tam anlaşılabilmesi için Arapça olarak lafız ve harflerin mahreçlerine uygun olarak okunması gerekir. Tecvit ilmi ile bu gerçekleştirilir. 

• İcaz-ı Kur’an 

İcaz-ı Kur’an ilminde Kur'an-ı Kerim'in mucizevi yönleri incelenir. Bu ilim, Kur'an'ın eşsizliğini ve üstünlüğünü anlamamızı sağlar. 

Belagat ve üslup, gaybi haberler, bilimsel, tarihi yönlerden icaz incelenir. 

• Sebeb-i Nüzul 

Sebeb-i Nüzul ilminde ayetlerin iniş sebebi araştırılır. 

Sünnet ile İlgili İlim Dalları

• Hadis 

Hadis-i şerifler Peygamber Efendimizin (sav) sözleridir. Hadis ilminde Peygamber Efendimizin sözlerini içeren rivayetler incelenir.

• Siyer 

Peygamber Efendimizin (sav) hayatını anlatan ilim dalıdır. 

• Akaid

İslam inancı ile ilgili hükümlerin incelendiği ilim dalıdır. Akaid ilminde nakli ve akli deliller ile iman esasları incelenir.

Kur’an ve Sünnet ile İlgili İlim Dalları 

• Kelam 

İlm-i Kelam İslam inanç esaslarının izah edildiği bir ilim dalıdır. İlm-i Kelamda tevhid, nübüvvet, ahiret, kaza ve kader gibi akaid konuları hem akli hem nakli deliller ile temellendirilmeye çalışılır. 

• Fıkıh

Amellerin hükümlerinin Kur’an ve Sünnete dayanarak belirlendiği ilim dalıdır.

• Tasavvuf İlimleri 

Tasavvuf alanında kalp ve ruh ekseninde ahlaki olgunlaşmaya erişmek vardır. Kur’an ve Sünnete dayanarak kulun nefis muhasebesi ile arınması, kalbini temizlemesi ve güzel olan ahlakları edinmesi beklenir. Böylece kul Allah’ın sevgisini ve rızasını kazanmaya çalışır. 

• İlim ve Tasavvuf 

Tasavvuf, kelam ve fıkıh ilmi ile ilişkilidir. Tasavvuf, İslam’ın ruhunu temsil ederken; kelam ilminde inanç esasları, fıkıh ilminde amel konusu ele alınır. Tasavvufta, kelamın belirlediği inanç esaslarına uymak ve fıkıh hükümlerine riayet etmek gerekir. Böylece tasavvuf ilminde insanın manevi olgunluğa erişmesi hedeflenir.

2) Akli İlimler

Akli ilimler matematik, fen, astronomi, edebiyat, mantık ve tıp gibi ilimleri içerir. İslami ilimlerin bir dalı olan akli ilimlerde incelenen her şey bize Allah’ı tanıttırır. 

Günümüzde akli ilimlerin, İslami ilimler çatısı altında değerlendirilmemesi bu ilimlerde sekülerizm ve materyalizm gibi akımların etkili olmasındandır. Eğitimde sekülerizm ve materyalizm etkisinin olması çocuklarımızı zehirliyor. 

Nakli ilimler ile akli ilimler arasında köprü kurmalıyız. 

Fizik, kimya, biyoloji ve matematik gibi dersleri mana-yı harfi bakışıyla gören öğrenci; tefsir, hadis ve siyer gibi derslere geldiğinde Allah’ı olması gerektiği gibi tanıyabilir. 

• Tıp İlmini Kur’an Rehberliğinde Öğrenmek 

Örneğin, tıp ilminde Allah’ın ahsen-i takvim üzere yarattığı insan vücudu incelenir. Tıp ilminde insan vücuduna mana-yı ismi nazarı ile bakınca bu muhteşem düzen karmaşık gelirken; mana-yı harfi nazarıyla bakınca mükemmel bir düzen olarak yorumlanır ve insan vücudundaki ilahi hikmet anlaşılır. 

Akli ilimler okutulurken tevhidi bir öğretimle okutulduğu zaman insan tefekkür edebilir. Akli ilimleri Kur’an rehberliğinde okumalıyız. 

• Astronomi İlmini Kur’an Rehberliğinde Öğrenmek 

Örneğin, astronomi ilmini Kur’an rehberliğinde mana-yı harfi nazarıyla okuyunca astronomi konuları tam manasıyla anlaşılır. 

• Evrenin Sırları: Astronomi ve Kur'an

https://www.youtube.com/watch?v=ZGdQ-ngYHDw&t=6514s