“İslâm Dünyasının Çıkış Yolu Kur’ân Medeniyeti ve İman Kardeşliğidir”
İslâm dünyasının karşı karşıya kaldığı küresel krizler, toplumsal ayrışmalar ve fikrî buhranlar, Bağdat’ta düzenlenen uluslararası sempozyumda masaya yatırıldı. Irak ve Türkiye’den çok sayıda seçkin akademisyenin katıldığı forumda; Bediüzzaman Said Nursî’nin çağları aşan fikirleri, medeniyet tasavvuru ve İslâm birliğine (İttihad-ı İslâm) dair yenilikçi çözüm önerileri ele alındı.
Uzmanlar, çağdaş medeniyetin yapısal açmazlarına dikkat çekerek, Müslüman coğrafyasının yeniden terakki edebilmesinin ancak Kur’ân-ı Kerîm’in adalet, teâvün (yardımlaşma) ve uhuvvet (kardeşlik) ilkelerine dönmekle mümkün olacağını vurguladı. İşte uluslararası formun öne çıkan başlıkları ve akademisyenlerin çarpıcı değerlendirmeleri:
“Modern medeniyet Kuvveti, Kur’an Medeniyeti ise Hakkı Esas Alır”
Sempozyumun açılış oturumunda konuşan İmam-ı Âzam Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Davud Salih Abdullah, Kur’ân medeniyeti ile çağdaş medeniyetin temellerini mukayese etti. Batı merkezli modern medeniyetin insanlığı bir buhrana sürüklediğini ifade eden Abdullah, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Kur’ân medeniyetinin istinat noktası hak ve adalettir; kuvvet değildir. Hakkın ve adaletin hâkim olduğu yerde denge, huzur ve toplumsal barış meydana gelir. Bediüzzaman Said Nursî’nin de ifade ettiği gibi, insanlığın gerçek saadeti kuvvetin değil, hakkın üstün tutulmasıyla mümkündür. Kur’ân-ı Kerîm’in emrettiği zekât ve yasakladığı faiz, toplumda bencillik ve ayrışmayı doğuran en büyük sebepleri ortadan kaldıran iki temel esastır. Risale-i Nur’da da vurgulandığı üzere, zekât içtimaî dayanışmayı kuvvetlendirirken, faiz sınıflar arasındaki husumeti ve çatışmayı besleyen bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır.”
Ahlâkî Çözülmeye Karşı Üçlü İttifak: Aile, Okul ve Dinî Kurumlar
Günümüzün en büyük tehditlerinden biri olan ahlâkî ve kültürel erozyona karşı koruyucu kalkanların rollerini ele alan Necef-i Eşref İmam Hûî Dârü’l-Ilm Belâğî Merkezi Müdürü Dr. Zeyd Bahrü’l-Ulûm, Ehl-i Beyt Mektebi’nin eğitim anlayışı ve dinî merciiyetin rehberliği ışığında önemli uyarılarda bulundu. Bahrü’l-Ulûm, ahlâk eğitiminin tek bir kuruma yüklenemeyeceğini belirterek şöyle konuştu:
“Ahlâkî değerler, insan şahsiyetinin temel direkleri og toplum hayatının en sağlam dayanaklarıdır. Hiçbir millet, fertlerinin kalplerine doğruluk, emanet, adalet ve mesuliyet duygusunu yerleştirmeden kalıcı bir medeniyet inşa edemez. Ahlâkî eğitimin başarısı; aile, okul ve dinî kurumların aynı hedef etrafında birleşmesine bağlıdır. Bu kurumlar arasındaki uyum ve iş birliği güçlendikçe, fazilet sahibi, şuurlu ve topluma hizmet eden nesiller yetişecektir.”
Farklılıklar Çatışma Değil, Zenginlik Vesilesi
Toplumsal barış ve birlikte yaşama kültürü üzerine bir tebliğ sunan İmam-ı Âzam Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Musab Selman Ahmed, etnik ve mezhebi çeşitliliğin birer çatışma unsuru haline getirilmek istenmesine set çekti. Said Nursî’nin "müsbet hareket" ve "uhuvvet" prensiplerine atıfta bulunan Ahmed, küresel dünyaya şu mesajı verdi:
“Etnik, dinî ve mezhebî çeşitliliğe sahip toplumların huzur ve istikrarı, ancak karşılıklı anlayış, hoşgörü ve barış içinde birlikte yaşama kültürünün yerleşmesiyle mümkündür. İnsanlar arasında kalıcı barışın tesisi, ortak insanlık değerlerinin güçlendirilmesi ve herkesin güven içerisinde yaşayabileceği bir toplumsal zeminin oluşturulmasına bağlıdır.”
İslâm Dünyasının Reçetesi: "Hutbe-i Şamiye"
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Öğretim Üyesi ve İİKV İlmi Heyet Üyesi Prof. Dr. Halil Çiçek ise İslâm coğrafyasının kronikleşen hastalıklarına mercek tuttu. Bediüzzaman’ın bir asır önce Şam Emevi Camii’nde irad ettiği Hutbe-i Şamiye’deki teşhislerin hâlâ taptaze olduğunu vurgulayan Çiçek, ümitsizliğin (yeis) en büyük düşman olduğunu belirtti:
“Bediüzzaman Said Nursî’ye göre Müslümanların geri kalışının en önemli sebeplerinden biri yeisin yayılması ve toplum hayatında doğruluğun zayıflamasıdır. Müslümanları birbirine bağlayan en büyük bağ iman kardeşliğidir. Bu bağın zayıflaması, tefrikayı ve toplumsal çözülmeyi beraberinde getirmektedir.”
“Bu Zaman Şahıs Zamanı Değil, Şahs-ı Manevî Zamanıdır”
İİKV İlmi Heyet Üyesi Dr. Bassam Hicazi, ümmet birliğine giden yolun ancak etnik ve coğrafi sınırları aşan bir iman kardeşliğiyle inşa edilebileceğini söyledi. Hizmette bireysel çıkışlar yerine kolektif bir şuurun gerekliliğine değinen Hicazi, Risale-i Nur'un metodolojisini şu sözlerle özetledi:
“Bediüzzaman Said Nursî’ye göre din kardeşliği; milliyet, ırk ve coğrafya bağlarının üstünde yer alan en güçlü rabıtadır. Ümmetin birlik ve dirilişi ancak bu iman bağı etrafında kenetlenmekle mümkündür. Bu zaman, şahıs zamanı değil; cemaatin ve şahs-ı manevînin zamanıdır. Müminlerin ihlâs, tesanüd ve ortak hedefler etrafında birleşmeleri, ümmetin karşılaştığı problemlerin aşılmasında en önemli güç kaynağıdır.”
İlimle Taçlanan Birlik Projesi: "Medresetü’z-Zehra"
Musul Üniversitesi’nden Dr. Ali Abdülcebbâr Hasan, Bediüzzaman’ın din ilimleri ile fen ilimlerini meczeden vizyoner eğitim projesi Medresetü’z-Zehra’nın, bugün İslâm dünyasının ihtiyaç duyduğu en stratejik model olduğunu aktardı:
“Bediüzzaman’a göre ümmetin gerçek birliği, tevhid ve iman esasları etrafında buluşmasıyla mümkündür. Müslümanları kalıcı şekilde bir araya getirecek bağ, siyasî veya etnik aidiyetler değil, Kur’ân’ın inşa ettiği iman kardeşliğidir. Birlik cehaletle değil, marifetle gerçekleşir. Fikirlerin kaynaşması ve ortak bir ümmet şuurunun oluşması ancak ilim, eğitim ve kültürel bütünleşme sayesinde mümkün olabilir.”
Farklı Müfredatların Ayrıştırıcı Etkisine Karşı Müslüman Toplumlar İçin Ortak Müfredat ve Eğitim Bilinci
Sempozyumda eğitim sistemlerindeki sinsi tehlikelere dikkat çeken Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi ve İİKV Mütevelli Heyet üyesi Prof. Dr. Bayram Özer, sömürge döneminden itibaren ithal edilen müfredatların Müslüman toplumları kendi öz kültüründen kopardığını belirtti. Ders kitaplarında İslam medeniyet birikiminin dışlandığını, ahlak eğitiminin din eğitiminden koparıldığını ve tarih anlatısının Batı merkezli kurgulandığını ifade eden Özer, bu durumun mezhebî ve kültürel ayrışmaları derinleştirdiğini vurguladı.
Gerçek eğitimin vicdanın ziyası olan din ilimleri ile aklın nuru olan fen bilimlerinin izdivacı olduğunu hatırlatan Özer, şu çarpıcı tespitleri paylaştı:
“Nursî’nin mana-yı harfî kavramı bu anlayışın pedagojik karşılığıdır: varlığa ve fenlere yaratıcısının eseri olarak bakıldığında her ders bir marifetullah vesilesine dönüşür; bu bakış müfredatı parçalı bir bilgi yığınından anlam bütünlüğüne taşır.
Ortak müfredat bilinci her ülkenin kendi sisteminden vazgeçmesi değil, Farabi, Gazali, İbn Haldun, İbn Sina gibi ortak medeniyet mirasını her ülkenin çocuğuna aktarmasıdır. Silahlar durursa da müfredatlar durmaz. Ekonomik dalgalanmalar geçer, siyasi ittifaklar çözülür, ama müfredatların yetiştirdiği nesiller ve onların taşıdığı medeniyet bilinci nesiller boyunca sürer. Çocuklarımıza kendimizi anlatan müfredatlar, bu zeminin en sağlam taşlarıdır.”
Siyasî İttifaklardan Önce İman Hizmeti
Kapanış oturumunda söz alan Selahaddin Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ümit Müfti ve Prof. Dr. Semir Haşim Hudayr el-Ubeydî, Said Nursî’nin İttihad-ı İslâm (İslâm Birliği) yaklaşımının salt siyasi bir hamle olmadığının altını çizdi. El-Ubeydî, kalıcı bir birliğin şifrelerini şu cümlelerle paylaştı:
“Bediüzzaman’a göre İttihad-ı İslâm’ın temeli siyaset değil, iman ve ihlâstır. Birliğin şiarı muhabbettir; ruhu ihlâstır; kuvveti ise şahs-ı manevîde tecelli eden cemaat şuurudur. Müslümanlar arasındaki yapay ihtilafları ve menfî milliyetçilik fikrini ortadan kaldırmanın yolu, kalplere iman hakikatlerini yerleştirmekten geçer.”
Sempozyum sertifika dağıtımı ve toplu fotoğraf çekimiyle sona erdi.
